Zakażenia szpitalne

Dlaczego potrze­bu­je­my jas­nych pro­ce­dur i pow­tarzal­nych schematów?

Zakaże­nia szpi­talne, szczegól­nie u pac­jen­tów w naj­cięższych stanach nieprz­er­wanie pozosta­ją tem­ata­mi wielu dyskusji, przed­miotem licznych badań oraz niezwyk­le istot­nym aspek­tem w świ­etle ciągłego dąże­nia do poprawy jakoś­ci opie­ki nad pac­jen­tem. Szczegól­nie istotne wyda­ją się być te zakaże­nia, których uniknię­cie możli­we jest dzię­ki sto­sunkowo prostym krokom, jak cho­ci­aż­by wprowadze­nie i rutynowa kon­tro­la przestrze­ga­nia jas­nych i zrozu­mi­ałych wyty­cznych i pro­ce­dur. Również w kon­tekś­cie coraz więk­szej presji eko­nom­icznej na wydat­ki w służ­bie zdrowia, zatem również bezpośred­nio na szpi­tale jako opty­malne rysu­je się wprowadzanie prze­myślanych schematów postępowa­nia pozwala­ją­cych na istotne obniże­nie odsetków zakażeń.

Jed­nym z zakażeń, których uniknię­cie możli­we jest dzię­ki ustruk­tu­ry­zowa­niu obec­nych pro­ce­dur jest szpi­talne zakaże­nie płuc. Sam mech­a­nizm prowadzą­cy do wys­tąpi­enia HAP (hos­pi­tal-acquired pneu­mo­nia) opisu­je­my w dostęp­nym na naszym blogu artykule (https://www.skamex.com.pl/blog/wydarzenia-biezace/higiena-jamy-ustnej-oit-sage-redukcja-vap). Warto jed­nak przy­pom­nieć, iż w ramach HAP wyróż­ni­amy zapale­nie płuc związane z wenty­lacją mechan­iczną (VAP – ven­ti­la­tor-asso­ci­at­ed pneu­mo­nia) oraz zapale­nie płuc niezwiązane z res­pi­ra­torem (NV-HAP – non-ven­ti­la­tor hos­pi­tal-acquired pneu­mo­nia).

Bez wąt­pi­enia przy­pad­ki nabytego w szpi­talu zapale­nia płuc to jed­no z głównych wyzwań dla szpi­tali. Dane lit­er­atur­owe wskazu­ją, iż nawet do 20% wszys­t­kich zakażeń szpi­tal­nych to zakaże­nia wpisu­jące się w definicję HAP. [1] Inne bada­nia potwierdza­ją te skalę, dane ze 183 szpi­tali na tere­nie Stanów Zjed­noc­zonych opub­likowane w 2014 roku donoszą, że HAP odpowia­da za 22% wszys­t­kich zakażeń szpi­tal­nych. [2] Biorąc pod uwagę odd­zi­ały inten­sy­wnej ter­apii odsetek ten może wzros­nąć do nawet 29%, z czego 90% to zapale­nie płuc związane z res­pi­ra­torem (VAP). Skale prob­le­mu dodatkowo potęgu­je związana z VAP śmiertel­ność, która według lit­er­atu­ry pla­su­je się na poziomie od 33 do nawet 50%.[3]

Z kolei wyni­ki oparte na amerykańskiej bazie danych pokazu­ją, że NV-HAP obser­wowano u 1,6% wszys­t­kich hos­pi­tal­i­zowanych pac­jen­tów, zatem samo zapale­nie płuc niezwiązane z res­pi­ra­torem odpowiadało za 20% wszys­t­kich naby­tych w szpi­talu infekcji. Autorzy pub­likacji przeanal­i­zowali też kosz­ty związane z wys­tąpi­e­niem poje­dynczego epi­zo­du NV-HAP, według opub­likowanych sza­cunków lecze­nie jed­nego przy­pad­ku HAP generu­je dodatkowy koszt rzę­du 28000 – 40000 $. [4]

W uję­ciu eko­nom­icznym przy­pad­ki szpi­tal­nego zapale­nia płuc również stanow­ią niezwyk­le istotne wyzwanie generu­jąc ogromne kosz­ty leczenia i dodatkowo obciąża­jąc sys­tem opie­ki zdrowot­nej. Anal­izu­jąc szereg artykułów pokazu­ją­cych kosz­ty leczenia poje­dynczego przy­pad­ku NV-HAP są zgod­nie pla­sowane na poziomie bliskim 20 000 – 30 000 $ [5, 6]. Z kolei anal­izy doty­czące kosztów leczenia jed­nego przy­pad­ku VAP są jeszcze wyższe i ich medi­ana może wynosić 64 639 $ [5]. Na łamach opub­likowanego w 2023 roku rapor­tu bazu­jącego na danych ze szpi­tali NHS oblic­zony został glob­al­ny koszt gen­erowany przez HAP w ang­iel­s­kich szpi­ta­lach. Raport obe­j­mował lata 2018 – 2023 i według opub­likowanych sza­cunków roczny koszt związany z wys­tępowaniem HAP to około 1 mil­iard fun­tów bry­tyjs­kich (1,073,302,630 £). Jak podano we wspom­ni­anym rapor­cie HAP odpowiadał za 21,4% wszys­t­kich zakażeń szpi­tal­nych, co czyniło go najczęś­ciej wys­tępu­jącą infekcją związaną z opieką szpi­tal­ną (HCAI – health­care asso­ci­at­ed infec­tion). Całkow­ity roczny koszt związany z wys­tępowaniem HCAIs został określony jako 2,8 mil­iar­da £. [7]

Wyty­czne i zalece­nia doty­czące higieny jamy ust­nej pac­jen­tów zostały już niezwyk­le sze­roko opisane w lit­er­aturze naukowej, również na naszym blogu dostęp­ne są artykuły opisu­jące

najnowsze wyty­czne. W tym artykule jed­nak prag­niemy nad­mienić, dlaczego tak istotne jest wprowadze­nie w placów­ce schematu postępowa­nia, który będzie pozwalał na pow­tarzal­ność pro­ce­dury oraz częs­totli­wość zgod­ną z wyty­czny­mi. Fak­tem jest, iż aby prewenc­ja HAP była skutecz­na musi być ona wykony­wana w sposób schematy­czny i pow­tarzal­ny u każdego pac­jen­ta. Brak jas­no określonej pro­ce­dury oraz niewystar­cza­jące zaplecze pro­duk­towe przekłada­ją się na to, że higiena jamy ust­nej nie jest wykony­wana tak częs­to jak wyni­ka to z zale­ceń. Co więcej, mimo wielu wyty­cznych pro­ce­du­ra ta opisy­wana jest jako jed­na z najczęś­ciej pomi­janych. Pielęg­niar­ki zgłasza­ją pielę­gnację jamy ust­nej jako trze­ci najczęś­ciej pomi­jany ele­ment opie­ki pielęg­niarskiej. Z kolei pac­jen­ci wskazu­ją, iż jest to nawet pro­ce­du­ra, która pomi­jana jest najczęściej.[8]

Biorąc pod uwagę wszys­tkie opisane aspek­ty niezbęd­nym wyda­je się być zapewnie­nie per­son­elowi pielęg­niarskiemu rozwiązań do toale­ty jamy ust­nej, które poz­wolą na zachowanie zgod­noś­ci z określony­mi schemata­mi i pro­tokoła­mi pielę­gnacji jamy ust­nej. Mając na uwadze ogromne kosz­ty gen­erowane przez HAP jed­ną z pod­sta­wowych strate­gii prewencji zakażeń szpi­tal­nych powin­na być inwest­y­c­ja w sys­te­my o potwierd­zonej skutecznoś­ci klin­icznej, które pomogą zre­dukować odset­ki NV-HAP i VAP, tym samym obniżyć gen­erowane przez te zakaże­nia kosz­ty. Również z punk­tu widzenia rokowań pac­jen­tów, u których obser­wowano epi­zody HAP niezwyk­le istot­nym jest, aby nie doprowadz­ić do wys­tąpi­enia zakaże­nia. Konkretne pro­duk­ty dedykowane do pielę­gnacji jamy ust­nej dostęp­ne są w naszej ofer­cie, a ich przełoże­nie na zgod­ność z pro­tokołem oraz redukcję odsetków zakażeń opisu­je­my w artykule https://www.skamex.com.pl/blog/wydarzenia-biezace/higiena-jamy-ustnej-oit-sage-redukcja-vap, do którego przeczy­ta­nia serdecznie zachę­camy.

[1] Mon­dal S, Jubil­son F, Sin­ha S (July 27, 2025) A Descrip­tive Study on Clin­i­cal Pul­monary Infec­tion Score (CPIS) in Ear­ly Iden­ti­fi­ca­tion of Hos­pi­tal-Acquired Pneu­mo­nia (HAP) Among Crit­i­cal­ly Ill Patients in a Ter­tiary Care Teach­ing Hos­pi­tal. Cureus 17(7): e88841. doi:10.7759/cureus.88841

[2] Mag­ill SS, Edwards JR, Bam­berg W, et al., Emerg­ing Infec­tions Pro­gram Health­care-Asso­ci­at­ed Infec­tions Antimi­cro­bial Use Preva­lence Sur­vey Team. Mul­ti­state point-preva­lence sur­vey of health care-asso­ci­at­ed infec­tions. N Engl J Med 2014; 370(13):1198–1208. doi:10.1056/NEJMoa1306801

[3] Papaz­ian L, Klom­pas M, Luyt CE: Ven­ti­la­tor-asso­ci­at­ed pneu­mo­nia in adults: a nar­ra­tive review . Inten­sive Care Med. 2020, 46:888–906. 10.1007/s00134-020–05980‑0 [4] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0196655317310568 (dostęp 28.02.2026)

[5] Diana Sun, Vidya Moor­thy, Shih-Chen Chang, Nitya Math­ew, David Oliv­eri, Stephanie Sass­man, Amy Kin­drick, Eco­nom­ic Bur­den of Ven­ti­la­tor-Asso­ci­at­ed, Hos­pi­tal-Acquired, Health­care-Asso­ci­at­ed and Com­mu­ni­ty-Acquired Pneu­mo­nia in the Hos­pi­tal Set­ting, Open Forum Infec­tious Dis­eases, Vol­ume 3, Issue suppl_1, Decem­ber 2016, 1494, https://doi.org/10.1093/ofid/ofw172.1196

[6] Inci­dence, mor­tal­i­ty, and cost trends in non­ven­ti­la­tor hos­pi­tal-acquired pneu­mo­nia in med­ic­aid ben­e­fi­cia­ries, 2015–2019 Giu­liano, Karen K. et al. Amer­i­can Jour­nal of Infec­tion Con­trol, Vol­ume 51, Issue 2, 227 – 230

[7] The inci­dence risk of hos­pi­tal acquired pneu­mo­nia and asso­ci­at­ed mor­tal­i­ty in Eng­land between 2018 and 2023 Project report The Advanc­ing Qual­i­ty Pro­gramme Uni­ver­si­ty of Liv­er­pool July 2023 © Aqua and Uni­ver­si­ty of Liv­er­pool 2023

[8] Kalisch BJ. Errors of Omis­sion: How Missed Nurs­ing Care Imper­ils Patients. Sil­ver Spring, MD: Amer­i­can Nurs­es Asso­ci­a­tion; 2016

Autor: Prze­mysław Klucha