Jakość
w trosce o bezpieczeństwo

PL
  1. PL
  2. EN
Home Edukacja Rękawice Higiena rąk – informacje i wytyczne
Edukacja

Higiena rąk – informacje i wytyczne

lic. rat. med. Jerzy A. Kozłowski

 

Na rękach znajduje się średnio 150 różnych gatunków bakterii, wirusy i inne patogeny. W zapobieganiu przenoszenia chorób ważna jest higiena rąk. Zwłaszcza w przypadku personelu medycznego oraz osób mających kontakt z osobami chorymi higiena rąk ma pierwszorzędne znaczenie. Zakażenia szpitalne stanowią bardzo poważny problem epidemiologiczny i ekonomiczny na całym świecie.

 

Higiena rąk personelu medycznego

Higiena rąk oraz stosowanie rękawic  to najtańsze i najprostsze, a jednocześnie wysoce skuteczne sposoby przeciwdziałania zakażeniom szpitalnym i poza szpitalnym. Badania obserwacyjne wykazują związek pomiędzy stopniem higieny rąk a występowaniem zakażeń oraz szczepów wieloopornych [1].

 

Ręce należy dezynfekować każdorazowo przed i po kontakcie z pacjentem i jego środowiskiem. Dane Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków wskazują, że personel medyczny nie zawsze dba o czystość rąk w należyty sposób [2]. Niekiedy nadużywane jest stosowanie rękawiczek medycznych, których używa się zamiast mycia lub dezynfekcji rąk, a nie jako dodatkowe zabezpieczenia.

Przeczytaj też: kiedy trzeba nosić rękawiczki?

 

Mycie czy dezynfekcja?

Przed kontaktem i po kontakcie z pacjentem ręce należy dezynfekować, natomiast higieniczne mycie rąk należy przeprowadzać w sytuacjach, w których personel kończy wizytę, wchodzi do dyżurki, przed posiłkami, po i przed toaletą lub gdy dłonie są widocznie zabrudzone. W pozostałych sytuacjach należy przeprowadzać dezynfekcję, która jest szybsza i skuteczniejsza [2].

 

Stosowanie rękawiczek medycznych nie zwalnia z obowiązku utrzymywania higieny rąk. Dezynfekcja powinna być przeprowadzana każdorazowo przed założeniem rękawiczek i po ich zdjęciu [2].

 

Higiena rąk na co dzień – profilaktyka i kontrola zakażeń

Nie tylko personel medyczny jest zobowiązany do utrzymywania czystości skóry. Dotyczy to każdego, ponieważ mycie i dezynfekcja rąk to najprostszy sposób na ograniczenie roznoszenia się zakażeń, również tak powszechnych, jak przeziębienie, grypa, czy wirus SARS-CoV-2, z którym obecnie zmaga się cały świat.

Prawidłowe mycie rąk wraz z zachowaniem innych zasad higieny i profilaktyki znacząco ogranicza ryzyko przenoszenia zakażeń. Rękoma bezwiednie i instynktownie dotykamy okolic twarzy, co może prowadzić do wnikania wirusów i bakterii przez błonę śluzową ust i nosa.

Wytyczne dotyczące higieny rąk

Wskazaniami do higieny rąk są: widoczne zabrudzenia lub poplamienia płynami ustrojowymi, kontakt z pacjentem i jego otoczeniem, wykonywanie aseptycznych procedur. Mycie lub dezynfekcję rąk wykonuje się też po zdjęciu niesterylnych i sterylnych rękawic, przed przygotowywaniem leków, żywności, po skorzystaniu z toalety i we wszystkich pozostałych sytuacjach, w których zachodzi prawdopodobieństwo przeniesienia drobnoustrojów [4].

Technika higieny rąk przy użyciu preparatu dezynfekującego

Czas procedury wynosi 20-30 sekund:

1. Nabierz preparat na powierzchnię dłoni.

2. Rozetrzyj preparat, pocierając wewnętrzne części dłoni.

3. Połóż jedną dłoń na grzbiecie drugiej ręki i rozetrzyj środek dezynfekcyjny, a następnie zmień strony i wykonaj to samo.

4. Złóż dłonie wewnętrzną stroną przeplatając palce.

5. Grzbiet palców schowaj w drugiej dłoni, splatając je razem i wykonaj kilka ruchów.

6. Obrotowo pocieraj kciuk jednej, a następnie drugiej dłoni.

7. Obrotowo pocieraj wnętrze dłoni zaciśniętymi palcami drugiej, a następnie zmień strony [4].

Źródło grafiki:

Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej – podsumowanie” ©World Health Organization 2009 s.14

www.cmj.org.pl/clean-care/higiena-rak-wytyczne-who-draft.pdf

 

Technika higieny rąk przy użyciu wody i mydła

Czas trwania procedury higienicznego mycia rąk wynosi 40-60 sekund.

1. Nabierz mydło z podajnika.

2. Pocieraj rozprostowane dłonie.

3. Połóż jedną dłoń na grzbiecie drugiej ręki, wetrzyj mydło, następnie zamień strony.

4. Złóż dłonie przeplatając palce i pocieraj.

5. Zahacz grzbiet palców dłoni o drugą, splatając je razem, a następnie wykonuj ruchy posuwiste.

6. Kciuki umyj ruchem obrotowym w zaciśniętej dłoni.

7. Masuj wewnętrzną część dłoni zaciśniętymi palcami [4].

8. Opłucz ręce pod bieżącą wodą.

9. Wytrzyj ręce jednorazowym ręcznikiem.

10. Nie dotykaj rękami kranu, użyj łokcia lub ręcznika papierowego do zakręcenia wody.

Źródło grafiki:

Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej – podsumowanie” ©World Health Organization 2009 s.15

www.cmj.org.pl/clean-care/higiena-rak-wytyczne-who-draft.pdf

Personel medyczny powinien mieć zapewniony dostęp do skutecznych środków ochrony, ale nie należy łączyć mycia rąk i dezynfekcji, o ile nie ma widocznych zabrudzeń. W przypadku zanieczyszczenia i dostrzegalnych zabrudzeń mycie rąk wykonuje się przed dezynfekcją. Rękawice medyczne nie mogą zastępować higieny rąk. Zawsze, gdy jest to konieczne i racjonalne należy używać rękawiczek, a po zakończeniu czynności zdjąć je i zdezynfekować ręce.

 

5 momentów higieny rąk

To kiedy należy dbać o higienę rąk w warunkach szpitalnych i w kontakcie z pacjentem, dobrze opisuje tzw. 5 momentów higieny rąk:

  • Przed kontaktem z pacjentem – każdorazowo bezpośrednio przed stycznością z chorym należy zadbać o higienę rąk w celu ochrony pacjenta przed drobnoustrojami.
  • Przed czystą/aseptyczną procedurą – bezpośrednio przed wykonaniem medycznej czynności. Dezynfekcję rąk przeprowadza się w celu ochrony pacjenta przed szkodliwymi drobnoustrojami.
  • Po ekspozycji na płyny ustrojowe – gdy masz kontakt z dowolnymi płynami ustrojowymi, w celu ochrony siebie i środowiska szpitalnego wykonaj procedurę higieny rąk po zdjęciu rękawiczek.
  • Po kontakcie z pacjentem – w celu ochrony siebie i środowiska szpitalnego.
  • Po kontakcie z otoczeniem pacjenta – tam również znajdują się drobnoustroje, dlatego higiena rąk personelu medycznego powinna obejmować każdą sytuację po kontakcie z przedmiotami, które dotykał pacjent [3].

 

Bibliografia:

1. European Centre for Disease Prevention and Control. Infection prevention and control for COVID-19 in healthcare settings – Fourth update. 3 July 2020. ECDC: Stockholm; 2020;

2. dr n. med. Tomasz Ozorowski, Higiena rąk personelu medycznego w Polsce, portal mp.pl )04.05.2018);

3. Geneva, World Health Organization „Your 5Moments for Hand Hygiene”. May 2009

4. Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej – podsumowanie” ©World Health Organization 2009 WHO/IER/PSP/2009.07

5. dr med. Jacek Mrukowicz, Higiena rąk, portal mp.pl (06.10.2016)