Badania odporności rękawic na penetrację leków cytostatycznych – norma ASTM D 6978

Badania odporności rękawic na penetrację leków cytostatycznych – norma ASTM D 6978

Kon­takt skóry z cytostatyka­mi (leka­mi prze­ci­wnowot­worowy­mi) stanowi poważne zagroże­nie zdrowotne dla per­son­elu medy­cznego [2]. Dlat­ego stan­dar­d­em postępowa­nia jest uży­wanie rękaw­ic ochron­nych pod­czas przy­go­towywa­nia i podawa­nia chemioter­apii. Kluc­zowe pytanie brz­mi: jak upewnić się, że dana rękaw­ica zapew­nia skuteczną bari­erę przed przenikaniem niebez­piecznych cytostatyków? Obec­nie za „zło­ty stan­dard” uzna­je się nor­mę ASTM D6978 – jedyną nor­mę, w której testy pen­e­tracji przeprowadza się z rzeczy­wisty­mi leka­mi chemioter­apeu­ty­czny­mi [1].

Nor­ma ta wyma­ga bada­nia mate­ri­ału rękaw­icy za pomocą wybranej grupy cytostatyków w warunk­ach ciągłego kon­tak­tu i uznawana jest na świecie (m.in. w wyty­cznych USP <800>) jako obow­iązkowe kry­teri­um dla rękaw­ic cytostaty­cznych [8]. Pojaw­ia się oczy­wiś­cie pytanie czy zestaw leków cytostaty­cznych wskazanych w normie ASTM D6978 jest wystar­cza­ją­cy do oce­ny odpornoś­ci rękaw­ic, a zatem czy rozsz­erzanie testów o inne leki jest konieczne i uza­sad­nione?

Zdaniem auto­ra lista leków zawarta w normie jest wystar­cza­ją­ca do praw­idłowej oce­ny zakre­su ochrony. Teza ta zna­j­du­je opar­cie zarówno w treś­ci samej normy (kon­cepc­ja doboru leków i warunk­ów bada­nia), anal­izie fizyko­chemicznej leków (podobieńst­wo chemiczne do innych cytostatyków), przeglądzie lit­er­atu­ry naukowej, jak i w rozważe­niu potenc­jal­nych prob­lemów wynika­ją­cych z testowa­nia dodatkowych leków.

Norma ASTM D6978 – zakres i warunki badania

ASTM D6978 (peł­na nazwa: Stan­dard Prac­tice for Assess­ment of Resis­tance of Med­ical Gloves to Per­me­ation by Chemother­a­py Drugs) defini­u­je pro­tokół bada­nia odpornoś­ci mate­ri­ału rękaw­ic medy­cznych na przenikanie niebez­piecznych leków chemioter­apeu­ty­cznych [1]. Autorzy normy celowo przyjęli warun­ki „naj­gorszego przy­pad­ku”, aby zag­waran­tować bez­pieczeńst­wo z zapasem: pró­ba przeprowadzana jest w pod­wyżs­zonej tem­per­aturze 35 ±2°C (zbliżonej do tem­per­atu­ry dłoni pod­czas pra­cy) przez 4 godziny ciągłego kon­tak­tu rękaw­icy z leka­mi [1].

Za przeła­manie bari­ery uzna­je się osiąg­nię­cie przepły­wu per­me­acji ≥ 0,01 µg/cm²/min, czyli stęże­nia przenika­jącego 100 razy mniejszego niż dopuszcza starsza nor­ma europe­js­ka EN 374–3 (1,0 µg/cm²/min) [1]. Tak nis­ki próg detekcji (10 ng na min­utę na cm²) odpowia­da ekstremal­nie małym iloś­ciom sub­stancji – został on ustalony ze wzglę­du na wysoką toksy­czność cytostatyków, gdzie nawet ślad­owe daw­ki mogą powodować dzi­ała­nia niepożą­dane (w tym efek­ty geno­toksy­czne) [10]. Co istotne, sam brak widocznych zmi­an w mate­ri­ale rękaw­icy po kon­tak­cie z lekiem nie gwaran­tu­je braku przenika­nia – dlat­ego konieczne są czułe metody anal­i­ty­czne (HPLC, GC/MS) do wykry­wa­nia leków na poziomie nanogramów [2].

Nor­ma ASTM D6978 jako jedy­na wprost wskazu­je listę cytostatyków do bada­nia odpornoś­ci rękaw­ic [1]. Wyma­gane jest przetestowanie co najm­niej 9 leków, w tym 7 leków obow­iązkowych oraz min­i­mum 2 dodatkowych [1]. Cytostaty­ki obow­iązkowe zostały tak dobrane, aby reprezen­tować różne klasy i właś­ci­woś­ci leków stosowanych w onkologii [1]. Należą do nich:

• Agen­ty alk­ilu­jące: kar­musty­na (nitro­zomocznik) i cyklo­fos­famid (pochod­na ipery­tu azo­towego) – sto­sunkowo małe cząstecz­ki zdolne do uszkadza­nia DNA poprzez alk­i­lację;
• Antymetaboli­ty: 5‑fluorouracyl (ana­log pirymi­dyny) – bard­zo polar­na, niskocząsteczkowa sub­stanc­ja zakłó­ca­ją­ca syn­tezę kwasów nuk­leinowych;
• Inhibito­ry topoizomer­azy / alka­loidy roślinne: etopozyd (lig­nan pod­ofilo­toksyny) – cząstecz­ka śred­niej wielkoś­ci o umi­arkowanej polarnoś­ci;
• Tak­soidy (inhibito­ry mikro­tubul): pak­l­i­tak­sel – duża, hydro­fobowa cząstecz­ka wyma­ga­ją­ca roz­puszczal­ników organ­icznych przy podawa­niu (np. mieszan­ki etanolu z ole­jem rycynowym);
• Anty­bio­ty­ki antra­cyk­li­nowe: dok­soru­bi­cy­na – sto­sunkowo duża cząstecz­ka zaw­ier­a­ją­ca wiele grup polarnych (cukrowych i aminowych);
• Agen­ty alk­ilu­jące o bard­zo małej masie: tio­thepa – drob­nocząsteczkowy, tri­funkcyjny związek o wysok­iej przenikalnoś­ci.

Dodatkowo nor­ma przewidu­je 17 leków opcjon­al­nych (Tabela 2 normy) jako pulę, z której użytkown­ik może dobrać co najm­niej dwa kole­jne cytostaty­ki [1]. Na liś­cie tej zna­j­du­ją się m.in.: platynowe leki alk­ilu­jące (cis­platy­na, kar­bo­platy­na, oksali­platy­na), kole­jne antymetaboli­ty (cytara­bi­na, gem­cytabi­na, metotrek­sat), dodatkowe antra­cyk­liny (daunoru­bi­cy­na, idaru­bi­cy­na), alka­loidy roślinne (winkrysty­na, doc­etak­sel) oraz inne istotne cytostaty­ki (np. melfalan, mit­o­my­cy­na) [1]. Pro­du­cent rękaw­ic może wybrać z tej listy do prze­bada­nia dwa leki uzu­peł­ni­a­jące obow­iązkowe sie­dem – częs­to dobiera się te cytostaty­ki, które są szczegól­nie istotne dla danego środowiska pra­cy lub uchodzą za wyma­ga­jące dla mate­ri­ału rękaw­icy.

Metodyka badania permeacji

Prób­ka rękaw­icy (wycię­ty frag­ment) zamknię­ta jest między dwiema połówka­mi komór, z rozt­worem leku po zewnętrznej stron­ie. Badanie zgodne z ASTM D6978 pole­ga na zmon­towa­niu tzw. komór per­me­a­cyjnych, gdzie frag­ment mate­ri­ału rękaw­icy (z naj­cieńszej częś­ci rękaw­icy) stanowi prze­grodę między dwiema komora­mi [1]. Do jed­nej komory (odpowiada­jącej zewnętrznej stron­ie rękaw­icy) wprowadza się roztwór testowego leku cytostaty­cznego o stęże­niu stosowanym w prak­tyce klin­icznej. Dru­ga komo­ra wypełniona jest płynem zbier­a­ją­cym, najczęś­ciej wod­nym buforem, z którego w reg­u­larnych odstę­pach cza­su pobier­ane są prób­ki do anal­izy [1].

Pod­czas 4‑godzinnej ekspozy­cji mon­i­toru­je się, czy stęże­nie leku w komorze odbior­czej osiąg­nie próg 0,01 µg/cm²/min – moment ten defini­u­je czas prze­bi­cia bari­ery mate­ri­ału. Gdy tylko w które­jkol­wiek próbce zostanie stwierd­zony przepływ leku ≥10 ng/min/cm², uzna­je się, że nastąpiło przeniknię­cie i dal­sze uży­wanie takiej rękaw­icy (w real­nych warunk­ach) było­by niebez­pieczne [1].

W trak­cie tes­tu i po jego zakończe­niu oce­nia się także ewen­tu­alne zmi­any fizy­czne w mate­ri­ale rękaw­icy (spęcznie­nie, rozwarst­wie­nie, pęknię­cia, prze­bar­wienia). Dzię­ki tak restryk­cyjne­mu pro­tokołowi, nor­ma ASTM D6978 pozwala porówny­wać różne rękaw­ice w ustandary­zowanych warunk­ach maksy­mal­nego obciąże­nia [3]. Jeśli rękaw­ica wytrzy­mu­je 4 godziny kon­tak­tu w 35°C z danym cytostatykiem bez przekroczenia przepły­wu 0,01 µg/cm²/min, oznacza to, że w real­nych zas­tosowa­ni­ach klin­icznych (zwyk­le krót­szy czas kon­tak­tu i tem­per­atu­ra poko­jowa) powin­na zapewnić właś­ci­wą ochronę.

Dobór leków w ASTM D6978 a inne cytostatyki – analiza fizykochemiczna

Kluc­zowym założe­niem normy ASTM D6978 jest to, że ogranic­zona lista 9 badanych leków została tak dobrana, by odzwier­cied­lać spek­trum właś­ci­woś­ci chemicznych i klas ter­apeu­ty­cznych więk­szoś­ci stosowanych cytostatyków [1]. Inny­mi słowy, każde­mu istot­ne­mu rodza­jowi leku prze­ci­wnowot­worowego odpowia­da przy­na­jm­niej jeden przed­staw­iciel w grupie testowej. Dzię­ki temu wyni­ki testów moż­na ekstrapolować – jeśli rękaw­ica skutecznie chroni przed danym reprezen­tan­tem, będzie również chronić przed inny­mi leka­mi o podob­nej budowie i właś­ci­woś­ci­ach fizyko­chemicznych.

Z per­spek­ty­wy przenika­nia sub­stancji przez polimerowe mate­ri­ały rękaw­ic, do najważniejszych właś­ci­woś­ci leku należą: wielkość cząstecz­ki (masa cząsteczkowa) oraz jej polarność / lipofilowość [5]. Te para­me­try deter­min­u­ją szy­bkość dyfuzji przez mate­ri­ał – małe i niepo­larne cząstecz­ki mogą przenikać łatwiej niż duże i hydro­filowe. Rzeczy­wiś­cie, bada­nia wykaza­ły sil­ną korelację między masą cząsteczkową a szy­bkoś­cią per­me­acji cytostatyków przez rękaw­ice [4]

Przykład­owo, anal­iza 10 leków prze­ci­wnowot­worowych przeprowad­zona przez Oriyamę i wsp. (2020) poz­woliła wyróżnić trzy stre­fy ryzy­ka per­me­acji w zależnoś­ci od masy cząsteczkowej (MW) i logP (miara lipofil­noś­ci) leku. Leki o niskiej masie (MW ≤ 500 Da) i umi­arkowanej lub wysok­iej lipofilowoś­ci (LogP ≥ –1) – określone jako “Stre­fa A” – cechowały się wysokim ryzykiem przenika­nia i przekracza­ły próg 0,01 µg/cm²/min w ciągu 240 min ekspozy­cji. Nato­mi­ast związ­ki więk­sze lub bardziej polarne (Stre­fa B: wysok­ie LogP ale MW >500, oraz Stre­fa C: bard­zo hydro­filowe o niskim LogP) wykazy­wały tylko ślad­ową lub zerową per­me­ację w tym samym cza­sie [4].

Dobór leków w ASTM D6978 odzwier­cied­la te zależnoś­ci. Wśród obow­iązkowych cytostatyków zna­j­du­ją się właśnie małe, przenikli­we molekuły z “najwyższej stre­fy ryzy­ka” – np. kar­musty­na (MW ~214 Da, LogP ok. 1) i tiotepa (MW ~189 Da) to leki o sto­sunkowo niskiej polarnoś­ci, zal­iczane do najbardziej przenikli­wych. W warunk­ach tes­tu ASTM obie te sub­stanc­je bard­zo szy­bko pen­etru­ją przez więk­szość cien­kich rękaw­ic: przeła­manie bari­ery dla kar­mustyny stwierd­zono już po ~2 min­u­tach, a dla tiotepy po ~7,5 min­u­ty (dla pewnego testowanego mate­ri­ału).

Tak krótkie cza­sy przeła­ma­nia pokazu­ją, że są to ekstremal­nie wyma­ga­jące “sondy” do bada­nia rękaw­ic – jeśli mate­ri­ał wytrzy­ma kon­takt z kar­mustyną i tiotepą, poradzi sobie z reguły z mniej agresy­wny­mi pod wzglę­dem przenika­nia leka­mi. Cyklo­fos­famid (MW 261 Da, umi­arkowanie polar­na cząstecz­ka) również należy do małych cząsteczek alk­ilu­ją­cych i jest uwzględ­niony jako reprezen­tant sze­rok­iej grupy oxazafos­forin (łącznie z ifos­fami­dem) [1]. Z kolei 5‑fluorouracyl (MW 130 Da) jest jed­nym z najm­niejszych i najbardziej hydro­filowych cytostatyków – choć jego lipofilowość jest niska (LogP ~ –0,9), włącze­nie go do pan­elu testowego gwaran­tu­je uwzględ­nie­nie antymetabolitów roz­puszczal­nych w wodzie. Mimo wysok­iej polarnoś­ci 5‑FU, jego niewiel­ki rozmi­ar potenc­jal­nie umożli­wia pewne przenikanie (należy on do stre­fy granicznej między A a C wg Oriyamy). Dla takich związków dyfuz­ja przez rękaw­icę jest ograniczana bardziej przez trud­ność absorpcji w mate­ri­ał niż przez rozmi­ar cząstecz­ki (– niem­niej 5‑FU stanowi ważny biegun właś­ci­woś­ci (skra­jnie polarne, małe cząstecz­ki) [4].

Drugą stronę spek­trum reprezen­tu­ją w pan­elu ASTM duże, złożone molekuły. Pak­l­i­tak­sel (MW ~854 Da, sil­nie lipofilowy) jest jed­nym z najwięk­szych stosowanych cytostatyków – jego przenikanie przez rękaw­ice jest znikome ze wzglę­du na rozmi­ar, choć obec­ność roz­puszczal­ni­ka (etanol, olej rycynowy w for­mule leku) może wpły­wać na inte­gral­ność mate­ri­ału rękaw­icy. Dok­soru­bi­cy­na (MW ~544 Da jako wol­na zasa­da, ~580 Da jako HCl) również należy do związków o wysok­iej masie i znacznej polarnoś­ci (antra­cyk­li­na z gru­pa­mi hydro­filowy­mi). Oczeku­je się, że takie duże cząstecz­ki nie przekroczą progu przenika­nia 0,01 µg/min w ciągu 4 godzin – co potwierdza­ją bada­nia, w których leki z “Stre­fy B” (wyso­ki MW) wykazy­wały jedynie min­i­malne przenikanie, pozosta­jąc poniżej progu ASTM [4].

W rezulta­cie niemal każdy inny cytostatyk stosowany w klin­ice ma swo­je odbi­cie w pan­elu normy ASTM D6978 pod wzglę­dem właś­ci­woś­ci fizyko­chemicznych. Jeśli rozważymy przykłady spoza listy: busul­fan (MW 246 Da, lipofilowy dialk­ilu­ją­cy sul­fon) nie został co praw­da wymieniony w normie, ale pla­su­je się bard­zo podob­nie do kar­mustyny pod wzglę­dem para­metrów – i rzeczy­wiś­cie badanie 27 leków wykaza­ło, że obok kar­mustyny i tiotepy również busul­fan może przenikać przez niek­tóre rękaw­ice powyżej progu ASTM [6].

Inne leki nieu­jęte w ASTM (np. nowsze cząstecz­ki ekspery­men­talne) zazwyczaj należą do już reprezen­towanych klas.

Analo­gi platyny (np. oksali­platy­na) są podob­ne do cisplatyny/karboplatyny z listy dodatkowej; inne antra­cyk­liny (epiru­bi­cy­na, aklaru­bi­cy­na) zachowu­ją się ana­log­icznie do doksorubicyny/daunorubicyny; pochodne alka­loidów Vin­ca (winkrysty­na, win­blasty­na) mają zbliżony pro­fil do pak­l­i­tak­selu (wyso­ka masa, częś­ciowa polarność) lub etopozy­du (śred­nia masa, umi­arkowana lipofilowość); antymetaboli­ty (kapecytabi­na, merkap­top­ury­na itd.) są zwyk­le więk­sze od 5‑FU, a więc mniej przenikli­we. Pon­ad­to wiele nowych ter­apii onko­log­icznych to leki bio­log­iczne (np. prze­ci­w­ci­ała monok­lon­alne), które jako duże biał­ka w ogóle nie przenika­ją przez rękaw­ice jed­no­ra­zowe – nie podle­ga­ją więc takiej samej oce­nie ryzy­ka jak małocząsteczkowe cytostaty­ki.

Przegląd literatury i norm regulacyjnych

Nor­ma ASTM D6978 od cza­su pub­likacji w 2005 r. zyskała powszechne uznanie w środowisku ochrony zdrowia i została włąc­zona do wyma­gań reg­u­la­cyjnych oraz zale­ceń insty­tucji eksper­c­kich. Amerykańs­ka agenc­ja USP w rozdziale <800> (USP <800> Haz­ardous Drugs Han­dling) wyma­ga, by rękaw­ice stosowane przy cytostatykach były testowane zgod­nie z ASTM D6978 [8]. Podob­nie NIOSH i orga­ni­za­c­je branżowe (np. Oncol­o­gy Nurs­ing Soci­ety) zale­ca­ją uży­wanie wyłącznie rękaw­ic posi­ada­ją­cych doku­men­tację zgod­ną z tą nor­mą. W Europie, choć normy EN 374 i EN 16523 reg­u­lu­ją bada­nia prznika­nia chemikaliów ogól­nie, braku­je szczegółowych wyma­gań dot. cytostatyków. W prak­tyce więc także w UE pro­du­cen­ci rękaw­ic do kon­tak­tu z cytostatyka­mi powołu­ją się na testy wg ASTM D6978, a lab­o­ra­to­ria akredy­towane (np. SATRA, INSPEC) wykonu­ją te bada­nia jako de fac­to stan­dard branżowy [2].

W lit­er­aturze naukowej liczne bada­nia potwierdza­ją skuteczność rękaw­ic oce­ni­anych wg ASTM D6978 w ochronie przed sze­roką gamą cytostatyków. Wspom­ni­ana pra­ca Wallemac­qa i wsp. (2006) wykaza­ła, że spośród 13 badanych leków cytostaty­cznych najbardziej przenikli­wym (tj. wys­tępu­ją­cym w najwięk­szej licz­bie przy­pad­ków per­me­acji) była kar­musty­na [5] – a więc lek obow­iązkowy w teś­cie. Również tiotepa okaza­ła się jed­nym z najszy­b­ciej przenika­ją­cych związków, pod­czas gdy więk­szość pozostałych cytostatyków nie osią­gała progu 0,01 µg/cm²/min w ciągu 60 min­ut [5].

Pyp materiału rękawicy ma znaczenie

Winyl (PVC) był wysoce nieod­porny na per­me­ację, nato­mi­ast rękaw­ice z latek­su, nit­ry­lu i neo­prenu wykazy­wały najwyższą odporność. To kore­lu­je z wynika­mi zgod­ny­mi z ASTM D6978 – rękaw­ice nit­ry­lowe są najczęś­ciej w stanie spełnić wyma­gania tes­tu dla wszys­t­kich 9 leków, pod­czas gdy winy­lowe zwyk­le nie zda­ją takiego tes­tu i w prak­tyce nie są zale­cane do pra­cy z cytostatyka­mi.

Inne prace, jak wspom­ni­ane badanie dynam­iczne 27 leków (Nalin et al. 2021), potwierdza­ją skuteczność pod­wójnego nakłada­nia rękaw­ic – uży­cia dwóch warstw rękaw­ic – w elim­i­nacji nawet ślad­owego przenika­nia [6]. Autorzy ci stwierdzili, że gdy poje­dyncza rękaw­ica cza­sem wykazy­wała min­i­mal­ną prze­puszczal­ność busul­fanu, kar­mustyny czy tiotepy, to zas­tosowanie dwóch warstw całkowicie zapo­b­ie­gało przekrocze­niu progu 0,01 µg/cm²/min [6].

W prak­tyce jed­nak jeżeli rękaw­ica pomyśl­nie przeszła test ASTM D6978 dla najbardziej agresy­wnych leków, ryzyko przenika­nia innych cytostatyków jest tak niskie, że przekracza je dopiero celowo przedłużona ekspozy­c­ja lub skra­jne warun­ki (np. dynam­iczne roz­cią­ganie rękaw­icy w połącze­niu z wysoką temp.) Ogół lit­er­atu­ry wskazu­je zatem, że nor­maty­wny pan­el 9 leków stanowi wystar­cza­jącą i wiary­god­ną miarę ochrony, a rękaw­ice speł­ni­a­jące kry­te­ria ASTM D6978 skutecznie zabez­piecza­ją per­son­el przed ekspozy­cją na cytostaty­ki w codzi­en­nej prak­tyce klin­icznej.

Czy potrzebne jest testowanie dodatkowych leków?

Mając na uwadze powyższe argu­men­ty, nasuwa się wniosek, że rutynowe rozsz­erzanie badań rękaw­ic o inne cytostaty­ki (poza listą ASTM D6978) nie przynosi istot­nych korzyś­ci. Po pier­wsze, nor­ma już zakła­da min­i­mal­ną liczbę 9 leków, ale dopuszcza dobór więcej niż dwóch z listy dodatkowej, jeśli użytkown­ik ma takie potrze­by – nic nie stoi na przeszkodzie, by pro­du­cent zbadał np. 12 czy 15 leków, jed­nak 9 to licz­ba uznana za wystar­cza­jącą i prak­ty­czną. Obję­cie tes­ta­mi wszys­t­kich możli­wych cytostatyków była­by niewykon­al­na logisty­cznie (lista leków niebez­piecznych NIOSH zaw­iera kilka­dziesiąt pozy­cji, w tym nowe czyn­ni­ki) oraz eko­nom­icznie nieuza­sad­niona.

Co więcej, brak standaryza­cji pro­tokołów dla leków spoza normy rodzi prob­lem porówny­wal­noś­ci wyników. ASTM D6978 pre­cyzyjnie określa stęże­nia i roz­puszczal­ni­ki dla każdej wymienionej w niej sub­stancji [2] – nato­mi­ast dla nowego leku należało­by arbi­tral­nie ustal­ić warun­ki tes­tu. Różne lab­o­ra­to­ria mogły­by stosować odmi­enne stęże­nia lub metody anal­i­ty­czne, prowadząc do roz­bieżnych rezul­tatów. Pow­tarzal­ność i wiary­god­ność takich ad-hoc testów była­by wąt­pli­wa, zwłaszcza dla leków trud­nych w oznacze­niu anal­i­ty­cznym (np. bard­zo niesta­bil­nych lub wyma­ga­ją­cych spec­jal­nych detek­torów).

Należy też pod­kreślić, że inter­pre­tac­ja wyników spoza normy może być mylą­ca. Jeśli rękaw­ica nie “przeszła­by” tes­tu z jakimś niety­powym lekiem, rodzi się pytanie: czy dyskwal­i­fiku­je to rękaw­icę, mimo że chroni przed pozostały­mi 9 stan­dar­d­owy­mi cytostatyka­mi? Brak punk­tu odniesienia (brak wartoś­ci ref­er­en­cyjnych lub danych porów­naw­czych dla innych rękaw­ic z tym lekiem) utrud­nia ocenę, czy wynik jest istot­ny prak­ty­cznie.

Kole­jnym aspek­tem jest ryzyko błęd­nej inter­pre­tacji bez­pieczeńst­wa przy braku ujed­no­li­conego pode­jś­cia. Nor­ma ASTM D6978 kładzie nacisk, by wyni­ki przenika­nia wyko­rzysty­wać relaty­wnie, do porówny­wa­nia mate­ri­ałów rękaw­ic w jed­nakowych warunk­ach [1]. Dopuszcza się np. stwierdze­nie, że rękaw­ica A wytrzy­mu­je dłużej niż rękaw­ica B w kon­tak­cie z danym lekiem – ale nie próbu­je się wyz­naczać uni­w­er­sal­nego rankingu poza przyję­ty­mi proga­mi. Gdy­by różne rękaw­ice testować z różny­mi zestawa­mi dodatkowych leków, utra­cono by wspól­ną bazę odniesienia.

Moż­na sobie wyobraz­ić sytu­ację, gdzie pro­du­cent X chwali się wynikiem >240 min bez prze­bi­cia dla rękaw­icy z lekiem Y, pod­czas gdy pro­du­cent Z testował swą rękaw­icę z lekiem Z i uzyskał prze­bi­cie po 60 min – tym­cza­sem brak punk­tu wspól­nego, bo rękaw­ice nie były badane z tym samym związkiem. Użytkown­ik mógł­by błęd­nie ocenić, która rękaw­ica jest “lep­sza”, pod­czas gdy różni­ca tkwiła­by w doborze leku testowego, nie zaś w jakoś­ci rękaw­icy. Utrzy­manie spójnego zestawu testowego według normy zapo­b­ie­ga takim nieporozu­mieniom i zapew­nia jasne, jed­no­lite kry­teri­um akcep­tacji.

Pod­sumowu­jąc, nie ma potrze­by ani wartoś­ci dodanej w rutynowym rozsz­erza­niu testów rękaw­ic na kole­jne cytostaty­ki, o ile rękaw­ica została prze­badana zgod­nie z nor­mą ASTM D6978. Zestaw sied­miu obow­iązkowych i dwóch uzu­peł­ni­a­ją­cych leków zapew­nia wystar­cza­ją­co wyso­ki stopień pokrycia właś­ci­woś­ci chemicznych cytostatyków, by stanow­ić wiary­god­ny sprawdz­ian “naj­gorszego przy­pad­ku”. Dodatkowe testy mogły­by być rozważane jedynie w szczegól­nych sytu­ac­jach (np. bard­zo niety­powy, nowy lek, z którym częs­to pracu­je dana jed­nos­t­ka) – nawet wtedy jed­nak należy przeprowadzać je ostrożnie, trzy­ma­jąc się ogól­nych wyty­cznych metody­ki ASTM.

Wnioski

Na pod­staw­ie powyższych rozważań moż­na stwierdz­ić, że nor­ma ASTM D6978 trafnie i kom­plek­sowo defini­u­je wyma­gania testowe dla rękaw­ic uży­wanych przy pra­cy z cytostatyka­mi. Lista leków testowych jest wystar­cza­ją­ca i celowo dobrana. Wyko­rzys­tanie reprezen­taty­wnej puli 9 cytostatyków – obe­j­mu­jącej różnorodne klasy ter­apeu­ty­czne oraz skra­jne para­me­try fizyko­chemiczne – pozwala ocenić odporność mate­ri­ału rękaw­icy w warunk­ach najbardziej sprzy­ja­ją­cych przenika­niu. Jeżeli rękaw­ica pomyśl­nie prze­jdzie testy z tym zestawem, moż­na z dużym zau­faniem przyjąć, że będzie ona równie skutecz­na wobec innych leków o zbliżonej charak­terystyce.

Z drugiej strony, testowanie rękaw­ic na inne cytostaty­ki poza nor­mą nie jest rutynowo wyma­gane ani przez przepisy. Co więcej zostało wykazane, że wyni­ki takich nie­s­tandar­d­owych badań były­by trudne do inter­pre­tacji i niewspółmierne do nakładu pra­cy. Dobrze dobrana pro­ce­du­ra stan­dar­d­owa elimin­u­je potrze­bę “strze­la­nia na oślep” z kole­jny­mi sub­stanc­ja­mi – zami­ast tego pozwala skupić się na najbardziej kry­ty­cznych związkach. Dzię­ki temu pro­du­cent może zop­ty­mal­i­zować mate­ri­ał rękaw­icy pod kątem tych najtrud­niejszych wyzwań, co w efek­cie przekła­da się na bez­pieczeńst­wo przy całej gamie leków.

Rea­sumu­jąc, obec­ny kon­sen­sus ekspertów oraz dowody naukowe wskazu­ją, że nor­maty­w­na lista cytostatyków ASTM D6978 jest wystar­cza­ją­ca i celowa, a dodatkowe testowanie innych leków nie zna­j­du­je uza­sad­nienia prak­ty­cznego ani mery­to­rycznego. Pri­o­ry­tetem powin­no pozostać przestrze­ganie ist­niejącego stan­dar­du i stosowanie rękaw­ic o potwierd­zonej odpornoś­ci, zami­ast mnoże­nia niepotrzeb­nych badań wykracza­ją­cych poza zakres normy.

Bib­li­ografia:

ASTM D6978-05 (2023). Stan­dard Prac­tice for Assess­ment of Resis­tance of Med­ical Gloves to Per­me­ation by Chemother­a­py Drugs (ASTM D6978_unlocked.docx) (ASTM D6978_unlocked.docx). West Con­shohock­en, PA: ASTM Inter­na­tion­al.

SATRA Tech­nol­o­gy. Resis­tance of gloves to per­me­ation by chemother­a­py drugs .(Resis­tance of gloves to per­me­ation by chemother­a­py drugs) (Resis­tance of gloves to per­me­ation by chemother­a­py drugs) (artykuł infor­ma­cyjny, dostęp 2025).

Shield Sci­en­tif­ic (2011). Han­dling of cyto­tox­ic drugs – the role of stan­dards in select­ing pro­tec­tive gloves, AMH Gloves, April 2011: 32–34 () ().

Oriya­ma T. et al. (2020). Pre­dic­tion of the per­me­abil­i­ty of anti­neo­plas­tic agents through nitrile med­ical gloves by zone clas­si­fi­ca­tion, J. Pharm. Health Care Sci. 6:23. (Pre­dic­tion of the per­me­abil­i­ty of anti­neo­plas­tic agents through nitrile med­ical gloves by zone clas­si­fi­ca­tion based on their physic­o­chem­i­cal prop­er­ties | Jour­nal of Phar­ma­ceu­ti­cal Health Care and Sci­ences | Full Text). (Pre­dic­tion of the per­me­abil­i­ty of anti­neo­plas­tic agents through nitrile med­ical gloves by zone clas­si­fi­ca­tion based on their physic­o­chem­i­cal prop­er­ties | Jour­nal of Phar­ma­ceu­ti­cal Health Care and Sci­ences | Full Text).

Wallemacq P. et al. (2006). Per­me­abil­i­ty of 13 dif­fer­ent gloves to 13 cyto­tox­ic agents under con­trolled dynam­ic con­di­tions, Am. J. Health-Syst. Pharm. 63(6):547–556 .(PDF) Per­me­abil­i­ty of 13 dif­fer­ent gloves to 13 cyto­tox­ic agents under con­trolled dynam­ic con­di­tions) ((PDF) Per­me­abil­i­ty of 13 dif­fer­ent gloves to 13 cyto­tox­ic agents under con­trolled dynam­ic con­di­tions).

Nalin M. et al. (2021). Per­me­ation mea­sure­ment of 27 chemother­a­py drugs after sim­u­lat­ed dynam­ic test­ing on 15 gloves, J. Oncol. Pharm. Pract. 27(6):1395–1408 .(Per­me­ation mea­sure­ment of 27 chemother­a­py drugs after sim­u­lat­ed dynam­ic test­ing on 15 sur­gi­cal and exam­i­na­tion gloves: A knowl­edge update — PubMed) (Per­me­ation mea­sure­ment of 27 chemother­a­py drugs after sim­u­lat­ed dynam­ic test­ing on 15 sur­gi­cal and exam­i­na­tion gloves: A knowl­edge update — PubMed).

Ansell Health­care. Chemother­a­py and Glove Use (mate­ri­ały infor­ma­cyjne) (For Imme­di­ate Release Con­tact:) (For Imme­di­ate Release Con­tact:).

USP <800> Haz­ardous Drugs – Han­dling in Health­care Set­tings (MENA5861_USP_800_Flyer_V10) (wyma­gania dot. rękaw­ic ochron­nych).

Oncol­o­gy Nurs­ing Soci­ety (2018). Chemother­a­py Gloves and Gowns: Safe Han­dling Guide­lines (For Imme­di­ate Release Con­tact:) (For Imme­di­ate Release Con­tact:).

Boeck­mans E. (2022). The reg­u­la­tions don’t go far enough: Glove per­me­ation test­ing in chemother­a­peu­tics, Clean­room Tech­nol­o­gy (online) .(The reg­u­la­tions don’t go far enough: Glove per­me­ation test­ing in chemother­a­peu­tics) (The reg­u­la­tions don’t go far enough: Glove per­me­ation test­ing in chemother­a­peu­tics).