Jakość
w trosce o bezpieczeństwo

PL
  1. PL
  2. EN
  3. CZ
Edukacja
1. Zmniejszenie ilości zakażeń szpitalnych poprzez odpowiedni dobór rękawic
dr n. med. Katarzyna Majda lek.  Sławomir Gondek Skamex Sp. z o.o. Sp.k.     Streszczenie Zakażenia szpitalne stanowią istotny problem na całym świecie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) ma na celu zwiększenie świadomości personelu opieki zdrowotnej oraz poprawienie skuteczności środków prewencyjnych, w szczególności dotyczących higieny rąk. Poprzez systematyczną i skuteczną dezynfekcję rąk przy zachowaniu barierowości skóry, optymalne wykorzystanie rękawic i stosowanie systemu podwójnego zakładania rękawic medycznych można istotnie zredukować występowanie zakażeń szpitalnych.   Summary Hospital acquired infections are a significant issue all over the world. World Health Organization (WHO) aims to increase awareness of health care workers and improve the effectiveness of preventive measures, especially hand hygiene. A significant nosocomial infection reduction is possible achieved through a systematic and effective hands disinfection and maintaining the skin barrier, optimum gloves usage and double gloving system.   Słowa kluczowe/Key words: System podwójnego zakładania rękawic, zakażenia szpitalne, prewencja zakażeń, higiena rąk, pielęgnacja rąk Double gloving, hospital acquired infections, infections prevention, hand hygiene medyczne rękawice nitrylowe, medyczne rękawice lateksowe, medyczne rękawice winylowe.    Wstęp Zakażenia szpitalne to według definicji Centrum Zwalczania i Zapobiegania Chorobom (CDC, ang. Centers for Disease Control and Prevention) infekcja związana ze zdarzeniem medycznym nie występująca przed przyjęciem do szpitala. Infekcje ujawnione po 48 godzinach hospitalizacji lub po wypisaniu pacjenta do domu uważane są za zakażenia pochodzenia szpitalnego [1, 2]. Transmisja drobnoustrojów w środowisku szpitalnym z wykorzystaniem różnych wektorów pomiędzy pacjentami i personelem jest przyczyną zakażeń krzyżowych. Redukcja zakażeń wiąże się zatem ze zwiększeniem bezpieczeństwa zarówno pacjentów, jak i pracowników opieki zdrowotnej.   Zakażenia szpitalne Zakażenia szpitalne są jedną z głównych przyczyn powikłań i śmiertelności wśród pacjentów hospitalizowanych. W Polsce według danych Polskiego Towarzystwa Zakażeń Szpitalnych (PTZS) częstość zakażeń szpitalnych określa się na poziomie 7–10%,  natomiast wskaźnik śmiertelności to około 6,9% [3]. Szacuje się, że ogólnie w krajach rozwiniętych zakażenia szpitalne dotyczą 5-15% hospitalizowanych pacjentów. Na oddziałach intensywnej terapii odsetek ten jest znacznie wyższy i wynosi dla Europy i USA odpowiednio 9-37% i 12-80% [4]. Do najczęstszych zakażeń szpitalnych należą infekcje dróg moczowych związane z cewnikowaniem (ok. 42%), zapalenie płuc związane ze sztuczną wentylacją płuc (ok. 21%) i zakażenia miejsca operowanego (ok. 16%) [5]. Nie należy zapominać, że problem zakażeń krzyżowych dotyczy zarówno pacjentów, jak i personelu. Szczególnie niebezpieczne są przypadkowe zakłucia, gdzie istnieje zwiększone ryzyko infekcji krwiopochodnymi wirusami takimi, jak HIV i HCV. W ostatnich tygodniach w związku z epidemią wirusa Ebola wielokrotnie podejmowano temat zakażeń oraz prawidłowego postępowania zapobiegającego rozprzestrzenianiu się drobnoustrojów.   Zdjęcie 1. Wirus Ebola              Zdjęcie 1. Rotawirus   Jednym z bieżących priorytetów medycyny jest zwiększenie nadzoru nad zakażeniami szpitalnymi oraz wdrożenie działań profilaktycznych. W Polsce tego typu działania wynikają z regulacji prawnych [6, 7]. Poza wdrożeniem działań prewencyjnych na podstawie zaleceń światowych i krajowych organizacji zdrowotnych istotną rolę odgrywa stosowanie bezpiecznych produktów medycznych i środków ochrony osobistej wspomagających skuteczność tych działań (rękawiczki medyczne).   Procedury w profilaktyce zakażeń szpitalnych Rękawice medyczne są najszerzej stosowanym produktem w profilaktyce zakażeń szpitalnych. Wykonane są z szczelnego, elastycznego tworzywa – gumy naturalnej lub syntetycznej. Najpopularniejszymi materiałami stosowanymi w produkcji rękawic są lateks, nitryl czy syntetyczna guma jak np. najbardziej zbliżony właściwościami do naturalnego lateksu - poliizopren. Rękawiczki medyczne mają stanowić barierę pacjent - personel zarówno w inwazyjnych procedurach chirurgicznych, jak i w codziennej opiece nad pacjentem.   Barierowość rękawiczek medycznych Barierowość rękawiczek medycznych dla mikroorganizmów na etapie produkcji jest określana przez producentów poprzez wykonanie stosownych testów. Według normy europejskiej EN 455-1 każda seria rękawiczek medycznych musi być kontrolowana w zakresie szczelności oraz należy określić dla finalnego produktu jego poziom AQL (ang. Acceptance Quality Limit) [8]. Testem określającym szczelność mikrobiologiczną rękawic ochronnych jest badanie według normy europejskiej EN 374-2 [9]. Większość medycznych rękawiczek jest również testowana zgodnie z amerykańską normą ASTM F 1671 jako standardową metodą w ocenie odporności materiałów ochronnych na penetrację patogenów krwiopochodnych z użyciem bakteriofaga Phi-X 174 [10]. Pomimo licznych badań potwierdzających barierowość materiału rękawic należy pamiętać, że użycie rękawic medycznych nie zwalnia z obowiązku wykonania procedury higieny rąk. Używanie rękawic zamiast higieny rąk jest uznane przez Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych (PSPE) za jeden z najczęściej popełnianych błędów [3]. Głównym źródłem transmisji patogenów (do 90%) są dłonie personelu. Czas jaki drobnoustroje utrzymują się na skórze po kontakcie z chorymi lub skażonymi powierzchniami jest różny i jak podaje WHO waha się średnio od 2 do ok. 60 minut, a dla rotawirusa może wynosić nawet do 4 godzin – Tabela 1 [6].   PATOGEN CZAS UTRZYMYWANIA SIĘ NA SKÓRZE RĄK Staphylococcus aureus ≥ 150 min Pseudomonas spp. 30 – 180 min Escheridia coli 6 – 90 min Drożdże i grzyby w tym Candida spp. 60 min Rotawirus Do 240 min   Tabela 1. Utrzymywanie się na skórze rąk niektórych patogenów   Bez przeprowadzenia skutecznego mycia, dezynfekcji oraz właściwej pielęgnacji utrzymującej barierę skórną może dojść do transmisji patogenów m.in.: do pacjenta ze środowiska szpitalnego poprzez kontaminację rękawicy przy jej zakładaniu od pacjenta do środowiska szpitalnego poprzez skażenie rąk użytkownika rękawic medycznych przy ich zdejmowaniu do pacjenta od personelu chirurgicznego przez mikrouszkodzenia rękawicy powstające w trakcie użytkowania podczas zabiegu (zakażenie miejsca operowanego) poza środowisko szpitalne   Skuteczna higiena rąk Bezsprzecznie tylko skuteczna higiena rąk w połączeniu ze stosowaniem medycznych rękawic daje możliwość zapobiegania przenoszeniu drobnoustrojów. Dodatkowo, korzystanie z najnowszych rozwiązań producentów rękawiczek medycznych umożliwia wspomaganie efektywnej profilaktyki. Problemy ze skutecznością higieny rąk obserwuje się zarówno w krajach rozwijających się, jak i rozwiniętych [3,4]. Stało się to powodem rozważań na temat przyczyn tego zjawiska i zainicjowało powstanie międzynarodowego programu WHO Higiena Rąk [4]. W maju 2013 roku Polska dołączyła do grona 132 państw, które podpisały zobowiązania wdrożenia ww. programu [3]. Wielomodalna strategia na rzecz poprawy higieny rąk wskazuje szereg elementów, które łącznie wpływają na skuteczność higieny rąk. WHO oraz PSPE zalecają wdrożenie pięciu podstawowych elementów strategii (zmiany systemowe, edukacja, ewaluacja, przypomnienia, sprzyjająca instytucja) oraz stosowanie się do kluczowego rozwiązania, jakim jest „5 Momentów Higieny Rąk”. Newralgiczną rolę pełni właściwy dobór środków dezynfekcyjnych i zachowanie zdrowej skóry rąk personelu [3, 4].   Rękawice medyczne rękawice nitrylowe, rękawice lateksowe, rękawice winylowe.  Paradoksalnie obowiązkowe procedury jak mycie i dezynfekcja rąk w połączeniu z pracą w rękawicach medycznych mogą sprzyjać zakażeniom. Z takim zjawiskiem mamy do czynienia, gdy zostaje uszkodzona bariera skórna na skutek stosowania środków dezynfekcyjnych i mydeł oraz specyficznego mikrośrodowiska pod szczelną rękawicą. Dochodzi wówczas do usuwania ochronnej warstwy lipidowej, dehydratacji skóry oraz podrażnień mechanicznych [3]. Prowadzi to do zmian skórnych i chorób dermatologicznych, a najczęściej obserwowane są nawracające problemy skórne w postaci wysuszenia, zaczerwienienia, łuszczenia i świądu [11, 12]. Według Kurpiewskiej i wsp. 51% pielęgniarek zgłasza tego typu problemy skórne [12]. Uszkodzenia bariery skórnej są jednoznaczne z przerwaniem naturalnej bariery dla drobnoustrojów. Uszkodzona skóra jest intensywnie kolonizowana przez mikroorganizmy i często spośród nich izoluje się drobnoustroje antybiotykooporne [13,14,15]. U osób z uszkodzoną barierą skórną   skuteczność higieny rąk jest znacznie zmniejszona [3]. Zgodnie z zaleceniami PSPE i WHO należy zapewnić pracownikom opieki zdrowotnej stosowne preparaty natłuszczające i nawilżające skórę [3,4]. Niestety, ze względu na ograniczony czas między kolejnymi procedurami, stosowanie się pracowników opieki zdrowotnej do zaleceń pielęgnacji skóry rąk jest często niemożliwe. Davis i wsp. zauważają potrzebę stosowania alternatywy do standardowych preparatów, jak emulsje czy kremy, w postaci rękawic medycznych z wewnętrzną powłoką zawierającą terapeutyczne substancje poprawiające stan skóry [16].   Zachowanie ciągłości bariery pacjent - personel Zwiększone ryzyko zakażeń szpitalnych występuje podczas zabiegów chirurgicznych. Rękawice chirurgiczne stanowią doskonałą barierę dopóki nie zostanie przerwana ich ciągłość. Niestety, ponad 80% zakłuć prowadzących do uszkodzenia rękawic jest niezauważane przez personel bloku operacyjnego. Po dwóch godzinach zabiegu aż w 35% rękawic chirurgicznych wykazano perforacje [4]. Nawet niewielkie uszkodzenie umożliwia przedostanie się patogenów, a ryzyko zakażenia miejsca operowanego (ZMO) wzrasta nawet dwukrotnie [17]. Profilaktycznie zaleca się zatem zmianę rękawic medycznych co najmniej co 1,5-2 godziny podczas zabiegu [18,19].   Odpowiedni dobór rękawic Z uwagi na fakt, że przypadkowe zakłucia są trudne do natychmiastowej identyfikacji w celu zwiększenia ochrony w wielu krajach rutynowo stosuje się system podwójnego zakładania rękawic. Takie rozwiązanie nie tylko zmniejsza ryzyko ZMO, ale i ogranicza ekspozycję użytkownika rękawic na patogeny krwiopochodne [4]. Zewnętrzna rękawica redukuje ryzyko perforacji rękawicy wewnętrznej średnio 10-krotnie i co najmniej 6-krotnie zmniejsza ilość przeniesionej krwi [20], a tym samym drobnoustrojów. Jednocześnie po perforacji rękawicy zewnętrznej w 82% przypadków rękawica wewnętrzna pozostaje nienaruszona [21]. zobacz rękawice nitrylowe sempermed   System podwójnego zakładania rękawic W celu natychmiastowej identyfikacji uszkodzenia jako spodnią rękawicę należy stosować rękawicę w kontrastowym kolorze (np. intensywna zieleń), a jako rękawicę zewnętrzną produkt w kolorze naturalnego lateksu. W przypadku perforacji rękawicy zewnętrznej płyn dostający się pomiędzy warstwy rękawic powoduje ich sklejenie się i natychmiastowe uwidocznienie okolicy miejsca uszkodzenia (Zdjęcie 3).   Zdjęcie 3. Uwidocznienie perforacji w systemie podwójnego zakładania rękawic medycznych   Liczne doniesienia naukowe potwierdzające skuteczność stosowania systemu podwójnego zakładania rękawic medycznych wpłynęły na wprowadzenie tego zagadnienia do wytycznych m.in. WHO [4], RKI (Instytut Roberta Kocha) [22] czy AWMF (Association of the Scientific Medical Societies in Germany) [23].   Podsumowanie Zakażenia szpitalne są wciąż istotnym problemem w szpitalach wszystkich krajów Europy i całego świata. Pomimo wdrożenia szeregu działań prewencyjnych w celu redukcji poziomu infekcji szpitalnych nawet w krajach rozwiniętych odsetek zakażeń jest wciąż za wysoki. Dalsza redukcja ryzyka zakażeń jest możliwa dzięki korzystaniu z innowacyjnych rozwiązań technologicznych. Jednym z elementów wspomagających standardowe procedury szpitalne, poprawiającym skuteczność redukcji zakażeń jest odpowiedni dobór  rękawiczek medycznych.    Dobór rękawic medycznych rękawice nitrylowe SemperCare > rękawice lateksowe Velo > rękawice winylowe diagnostyczne >   Piśmiennictwo NRZ für Surveillance nosokomialer Infektionen: „Definition nosokomialer Infektionen (CDC-Definitionen)“, RKI Berlin 2008 Andersen B.R., Kallehave F.L. Andersen H.K., Antibiotics versus placebo for prevention of postoperative infection after appendicectomy. Cochrane Database Syst.Rev, 2003; 2: CD001439 Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych. Higiena rąk w placówkach ochrony zdrowia. Katowice, 2014 WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care, 2009 (Teilnehmerliste „Clean Care is Safer Care“: www.who.int/gpsc/5may/registration_update/en/index.html) Kampf G, Löffler H, Gastmeier P: „Händehygiene zur Prävention nosokomialer Infektionen“, Dtsch Ärztebl Int 2009; 106(4):649-55 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 r., nr 234, poz. 1570) PN-EN 455-1:2004 Rękawice medyczne do jednorazowego użytku - Część 1: Wymagania i badania na nieobecność dziur PN-EN 374-2:2005 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 2: Wyznaczanie odporności na przesiąkanie ASTM F1671 / F1671M – 13 Standard Test Method for Resistance of Materials Used in Protective Clothing to Penetration by Blood-Borne Pathogens Using Phi-X174 Bacteriophage Penetration as a Test System Kurpiewska J. Ocena skuteczności stosowania środków ochrony skóry przez pracowników służby zdrowia. Przegl Dermatol 2012; 99:195–201 Kurpiewska J. i wsp. A Survey of Work-Related Skin Diseases in Different Occupations in Poland International Journal of Occupational Safety and Ergonomics (JOSE) 2011; 17(2):2, 207–214 Cook H.A. i wsp. Antimicriobial resistance patterns of colonizing flora on nurses. Am J Infect Control. 2007; 35(4): 231–236 Larson E.L. i wsp.. Changes in bacterial flora associated with skin damage on hands of health care personnel . Am J Infect Control. 1998; 26: 513–521 Rocha L.A. i wsp. Changes in hands microbiota associated with skin damage because of hand hygiene procedures on the health care workers. Am J Infect Control. 2009; 37(2):155-9 Davis D.D. Using gloves coated with a dermal therapy formula to improve skin condition. AORN Journal 2005 Misteli H et al: „Surgical Glove Perforation and the Risk of Surgical Site Infection“, Arch Surg 2009; 144(6):553-8 Partecke L.I. i wsp. Incidence of microperforation for surgical gloves depends on duration of wear. Infect Control Hosp Epidemiol. 2009; 30(5):409-14 Kojima Y., Ohashi M. Unnoticed glove perforation during thoracoscopic and open thoracic surgery. Ann Thorac Surg. 2005; 80(3):1078-80 Kralj N et Hofmann F (Hrsg.): „Technischer Infektionsschutz bei medizinischen Interventionen“, ecomed Medizin, HJR-Verlag Landsberg, 2009 Kralj N: „Prävention von Virusinfektionen durch chirurgische Handschuhe“, medical spezial 1/2007 Empfehlung der Kommission für Krankenhauhygiene und Infektionsprävention beim RKI, Bundesgesundheitsbl – Gesundheitsforsch – Gesundheitsschutz 3/2007 AMWF-Leitlinie Nr. 029/027: „Händedesinfektion und Händehygiene“, HygMed 2008; 33(7/8):300-13   Czytaj też artykuł: "Mechanizm przeciwbakteryjnego działania serycyny"  
Czytaj więcej
2. Jak właściwie interpretować oznakowania rękawic ochronnych stosowanych w placówkach medycznych?
Onakowanie rękawic ochronnych    dr n. med. Katarzyna Majda lek.  Sławomir Gondek Skamex Sp. z o.o. Sp.k.   Streszczenie W placówkach medycznych wykonuje się na co dzień liczne procedury medyczne w bezpośrednim kontakcie z pacjentem, ale i niemedyczne, takie jak np. dezynfekcja powierzchni, utylizacja sprzętu, czy kontakt z materiałem biologicznym pacjenta. W związku z powyższym zalecane jest stosowanie rękawic diagnostyczno-ochronnych, tj. oznakowanych jako wyrób medyczny oraz jednocześnie jako środek ochrony osobistej. Najważniejsze jest, aby do zabezpieczenia pracownika wybrać rękawice o właściwościach ochronnych obejmujących rzeczywiste zagrożenia występujące na terenie placówki medycznej.   Słowa kluczowe rękawice medyczno-ochronne ➧ normy europejskie ➧ substancje chemiczne ➧ przenikanie ➧ piktogramy W placówkach medycznych każdego dnia są wykonywane liczne procedury medyczne w bezpośrednim kontakcie z pacjentem, a także procedury niemedyczne, takie jak np. dezynfekcja powierzchni, utylizacja sprzętu czy kontakt z materiałem biologicznym pacjenta. W związku z powyższym jest zalecane stosowanie rękawic diagnostyczno--ochronnych, tj. oznakowanych jako wyrób medyczny oraz jednocześnie jako środek ochrony osobistej. Producenci profesjonalny rękawic medycznych, aby móc oznakować podwójnie swoje rękawice, mają obowiązek przeprowadzić ocenę ich zgodności z wymaganiami zasadniczymi dyrektyw o wyrobach medycznych i środkach ochrony osobistej. Najwłaściwszą metodą wykazania zgodności z wymaganiami zasadniczymi jest wykonanie szeregu testów opisanych w odpowiednich normach europejskich, tj. EN 455-1, -2, -3, -4 (Dyrektywa 93/42/EEC dla wyrobów medycznych) oraz EN 420, EN 374-1,-2, -3, EN 388 (Dyrektywa 89/686/EEC o środkach ochrony osobistej) (tab. 1).   Rękawice medyczne oznakowanie Rękawiczki medyczne, diagnostyczne są zaliczane do wyrobów medycznych klasy I (wyroby nieinwazyjne). W zakresie klasy I oceny zgodności dokonuje sam producent i ewentualnie dobrowolnie poddaje się ocenie jednostki notyfi kowanej. W przypadku środka ochrony osobistej większość dostępnych rękawic diagnostycznych mieści się w zakresie kategorii III (tj. o złożonej konstrukcji, do wysokiego ryzyka) środka ochrony osobistej, a oceny zgodności obowiązkowo dokonuje jednostka notyfi kowana, która wystawia stosowny certyfi kat CE. Normy europejskie wymienione powyżej dla medycznych rękawiczek (tab. 1) [1–4] zostały opracowane dla produktu używanego w placówkach ochrony zdrowia podczas wykonywania procedur medycznych w kontakcie z pacjentem.   Normy dla rękawic medycznych Poz. Numer normy Zakres normy Referencje 1 EN 455-1 Wymagania i badania na nieobecność dziur (poziom AQL) 1 2 EN 455-2 Wymagania i badania dotyczące właściwości fizycznych (m.in. długości, szerokości, siły zrywania) 2 3 EN 455-3 Wymagania i badania w ocenie biologicznej (m.in. poziomu protein lateksowych, endotoksyn) 3 4 EN 455-4 Wymagania i badania dotyczące wyznaczania okresu trwałości 4 5 EN 420 Wymagania ogólne dotyczące rękawic ochronnych, m.in. informacje umieszczane przez producenta na opakowaniu i metody badań w zakresie np. długości, poziomu pH 5 6 EN 374-1 Wymagania ogólne i nawiązanie do pozostałych części normy EN 374 6 7 EN 374-2 Ochrona przed mikroorganizmami – metodologia wyznaczania odporności na przesiąkanie 7 8 EN 374-3 Metodologia wyznaczania odporności na przenikanie substancji chemicznych 8 9 EN 388 Ochrona przed zagrożeniami mechanicznymi, wyznaczanie odporności na przekłucie, przetarcie, ścieranie oraz rozdarcie 0 Tab. 1. Wykaz norm dla rękawic oznakowanych podwójnie jako wyrób medyczny oraz środek ochrony osobistej [1–9].   Rękawice ochronne W przypadku norm dla rękawic ochronnych (tab. 1) [5–9] podczas konstruowania ich zapisów nie brano pod uwagę możliwości stosowania tego typu rękawiczek medycznych przez pracowników opieki medycznej. Od 2010 roku jest możliwość podwójnego oznakowania rękawic, lecz nie wprowadzono stosownych zmian normatywnych. Doskonałym tego przykładem jest pozostawienie bez zmian w Załączniku A normy EN 374-1 listy 12 substancji typowo stosowanych w przemyśle (tab. 2). Substancje te w czystej formie nie są stosowane w szpitalach. Brak dostosowania norm technicznych do wymogów środowiska w placówkach ochrony zdrowia spowodował, że sporny okazał się punkt 5.3.2 normy EN 374-1, ponieważ jego spełnienie jest nieadekwatne do rzeczywistego zastosowania. We wspomnianym fragmencie istnieje zapis o konieczności osiągnięcia przez rękawice drugiego poziomu ochrony w badaniu z użyciem co najmniej trzech substancji z listy substancji przemysłowych z Załącznika A (tab. 2).  zobacz rękawiczki nitrylowe sempercare   Litera kodu Substancja chemiczna Klasa A Metanol Alkohol pierwszorzędowy B Aceton Keton C Acetonitryl Związek nitrylu D Dichlorometan Chlorowany alkan E Disiarczek węgla Związek organiczny zawierający siarkę F Toluen Węglowodór aromatyczny G Dietyloamina Chlorowany alkan H Tetrahydrofuran Związek heterocykliczny i eterowy I Octan etylu Ester  J n-Heptan Węglowodór nasycony K Wodorotlenek sodu 40% Zasada nieorganiczna L Kwas siarkowy 96% Kwas nieorganiczny  Tab. 2. Lista substancji z załącznika A normy EN 374-1 (aktualnej wersji) [6].   Rękawice medyczne normalizacja Europejski Komitet Normalizacyjny, mając na celu ujednolicenie interpretacji zapisów normy, za pośrednictwem Polskiego Komitetu Normalizacyjnego wystosował pismo do największych dystrybutorów rękawic medyczno-ochronnych w Polsce. Zgodnie ze wspomnianym dokumentem normę EN 374 uznaje się za spełnioną w całości, zarówno jeśli jest spełniony punkt 5.3.2, jak i przy jego wyłączeniu [10]. Jednostki notyfi kowane jako organy wykonawcze przyjęły tę zasadę, wydając stosowne certyfi katy dla środka ochrony osobistej kategorii III w obu przypadkach, w przeciwnym bowiem wypadku wydanie takiego certyfi katu byłoby niemożliwe. Warto również podkreślić, że spełnienie punktu 5.3.2 normy EN 374-1 może nie mieć wiele wspólnego z rzeczywistą ochroną przed czynnikami stanowiącymi zagrożenie dla pracowników opieki zdrowotnej. Proces przenikania substancji chemicznych przez rękawice medyczne zależy od bardzo wielu czynników. W efekcie wielokrotnie rękawice chroniące przed substancjami z listy Załącznika A nie zapewniają dostatecznej ochrony przed substancjami stosowanymi w placówkach medycznych (tab. 3). W zależności od spełnienia punktów 5.2.1 i/lub 5.3.2 normy EN 374-1 rękawiczki medyczne są oznakowane jednym z dwóch piktogramów (ryc.1A i 1B). Jakkolwiek faktyczna różnica między wskazanymi piktogramami polega na spełnieniu lub wyłączeniu punktu 5.3.2, w literaturze pojawiły się informacje, które mogą wprowadzić w błąd użytkownika. W artykule A. Trzcińskiej opis znaku graficznego przedstawionego na rycinie 1B (ryc. 1 w oryg.) informuje o „całkowitej ochronie przed substancjami chemicznymi” [11]. Może to prowadzić do nadinterpretacji i kreowania fałszywego poczucia bezpieczeństwa w trakcie używania produktu, który nie zapewnia adekwatnej ochrony, ponieważ nie istnieją rękawice medyczne całkowicie chroniące przed wszystkimi substancjami chemicznymi, co sugeruje zacytowany opis piktogramu. Ze względu na różne rodzaje materiałów, z których są wykonane rękawice, oraz różną budowę substancji chemicznych nie ma wzorcowych substancji, których przebadanie dałoby gwarancję ochrony przed wszystki-mi możliwymi czynnikami chemicznymi. Ponadto powyżej wykazano, że ochrona, na którą wskazuje dany piktogram, może być niewspółmierna do rzeczywistego narażenia w niektórych obszarach zawodowych, np. w opiece medycznej.   Rodzaje rękawic medycznych Rodzaj rękawic Substancje z Załącznika A normy EN 374-1 Substancje stosowane w szpitalach   dietyloamina wodorotlenek sodu 40% kwas siarkowy 96% glutaraldehyd mitomycyna fluorouracyl Rękawice A < 60 min < 120 min < 60 min < 120 min < 60 min < 120 min Rękawice B < 10 min > 480 min < 10 min > 480 min > 240 min > 240 min Rękawice C < 10 min > 480 min < 10 min > 480 min > 240 min > 240 min   Tab. 3. Czasy przenikania substancji chemicznych z Załącznika A normy EN 374-1 oraz substancji stosowanych w szpitalach dla wiodących typów rękawic nitrylowych dostarczanych przez trzech największych dystrybutorów na rynku polskim.   Rękawice medyczno - ochronne Należy podkreślić, że nie dochodzi do kontaktu z wymienionymi w Załączniku A normy EN 374-1 substancjami w placówkach medycznych. Substancje w postaci czystej nie występują w szpitalach, a ponadto rutynowa, częsta zmiana rękawic skraca czas stosowania rękawicy medycznej maksymalnie do ok. 30 minut. Czas ten jest o połowę krótszy niż wymieniony w punkcie 5.3.2 normy EN 374-1 poziom 2. Ponadto wskazana ochrona byłaby konieczna jedynie przy pełnym zanurzeniu w danej substancji przez określony czas, co tym bardziej potwierdza, że taka sytuacja jest niemożliwa w placówce opieki zdrowotnej. Autorzy jednocześnie w pełni zgadzają się z następującą opinią Trzcińskiej A.: „Większość producentów rękawic medyczno-ochronnych bada zgodnie z metodologią opisaną w normie EN 374-3 ich odporność na działanie szeregu substancji niewymienionych w Załączniku A normy EN 374. Badanie substancji chemicznych spoza załącznika umożliwia określenie rzeczywistego poziomu ochrony przed działaniem substancji charakterystycznych dla danego obszaru pracy” [11]. Dzięki badaniu odporności rękawic medyczno-ochronnych na substancje faktycznie występujące w środowisku medycznym jesteśmy w stanie ocenić rzeczywisty poziom ochrony pracowników opieki zdrowotnej w kontakcie z nimi. Ryc. 1. Piktogramy oznaczające ochronę przed substancjami chemicznymi z Załącznika A, przebadanymi wg normy EN 374-3: A – zgodnie z pkt. 5.2.1 EN 374-1; B – zgodnie z pkt. 5.2.1 i 5.3.2 EN 374-1.   Rękawiczki medyczne Należy pamiętać, że rękawice medyczno-ochronne to produkt do masowego stosowania w placówkach opieki medycznej. Rękawice medyczne takie mają chronić personel przede wszystkim przed zagrożeniami mikrobiologicznymi oraz substancjami chemicznymi, z którymi na co dzień jest kontakt, tj. substancjami w środkach dezynfekcyjnych czy cytostatykami. W kontekście dotychczas obowiązujących norm żadna rękawica stosowana w medycynie nie zapewnia 100% ochrony w zakresie substancji przemysłowych wymienionych w Załączniku A normy EN 374-1, podobnie jak żadna rękawica nie daje ochrony mechanicznej wg normy EN 388 (poziom 0 dla odporności na przekłucie, przetarcie, ścieranie, rozdarcie). Z tego względu należy dobierać odpowiednie rękawiczki medyczne stosownie do przeznaczenia i kontaktu z realnymi zagrożeniami.   Piśmiennictwo: EN 455-1 Rękawice medyczne do jednorazowego użytku – Część 1: Wymagania i badania na nieobecność dziur. EN 455-2 Rękawice medyczne jednorazowego użytku – Część 2: Wymagania i badania dotyczące właściwości fizycznych. EN 455-3 Rękawice medyczne jednorazowego użytku – Część 3: Wymagania i badania w ocenie biologicznej. PN-EN 455-4 Rękawice medyczne do jednorazowego użytku – Część 4: Wymagania i badania dotyczące wyznaczania okresu trwałości. EN 420 Rękawice ochronne – Wymagania ogólne i metody badań, m.in. dostarczane przez producenta informacje, które mają zastosowanie do wszystkich rękawic ochronnych. EN 374-1 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami – Część 1: Terminologia i wymagania. EN 374-2 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami – Część 2: Wyznaczanie odporności na przesiąkanie. EN 374-3 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami – Część 3: Wyznaczanie odporności na przenikanie substancji chemicznych. EN 388 Rękawice chroniące przed zagrożeniami mechanicznymi. 10. Pismo PKN na podstawie opinii Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego z 7.07.2016 r., adresowane do dystrybutorów rękawic medyczno--ochronnych. Trzcińska A.: Jakie wymagania (normy) powinny spełniać rękawiczki używane w środowisku medycznym, aby mogły zapewnić użytkownikowi ochronę przed zagrożeniami biologicznymi i chemicznymi? Zakażenia 2016, 6. Rękawice medyczne - wikipedia   Kategorie: jednorazowe rękawice nitrylowe, jednorazowe rękawice lateksowe   Czytaj też artykuł: "Zmniejszenie zakażeń szpitalnych poprzed odpowiedni dobór rękawic"
Czytaj więcej
3. Mechanizm przeciwbakteryjnego działania serycyny
dr n.med. Katarzyna Majda Skamex Sp. z o.o. sp.k.   Streszczenie Serycyna jest proteiną jedwabną, której właściwości od lat wykorzystuje się w wielu dziedzinach, takich jak medycyna, przemysł tekstylny, kosmetologia i coraz częściej biotechnologia. Ze względu na udowodnione działanie antybakteryjne tego związku pochodzenia naturalnego, obiecujące wydaje się wykorzystanie serycyny w profilaktyce zakażeń. Najnowsze doniesienia naukowe wyjaśniają mechanizm działania serycyny, prowadzący w efekcie do śmierci komórki bakteryjnej.   Słowa kluczowe serycyna ➧ działanie antybakteryjne ➧ mechanizm działania ➧ E. coli   Przeciwbakteryjne działania serycyny WHO oraz światowe media alarmują, że nieuchronnie zbliżamy się do tzw. ery postantybiotykowej [1, 2, 3, 4]. W naszym otoczeniu jest coraz więcej bakterii, które stanowią szczególne zagrożenie ze względu na szybkie namnażanie się, wydzielanie toksyn i innych metabolitów, a przede wszystkim oporność na antybiotyki. Zakażenia pochodzenia bakteryjnego stały się zatem problemem społecznym. Jedyne co możemy w tej sytuacji zrobić, to zwiększyć nacisk na profi laktykę, która jest najtańszą i najskuteczniejszą metodą walki z zakażeniami. Z powodu znacznych trudności ze zwalczaniem wszechobecnych drobnoustrojów za pomocą standardowej antybiotykoterapii coraz większą uwagę zwraca się na nowe związki przeciwbakteryjne pochodzenia naturalnego. W licznych projektach biomedycznych poszukuje się występujących w przyrodzie substancji, które nie wywoływałyby efektów ubocznych a jednocześnie cechowałaby je wysoka biokompatybilność, jak np. chitosan [5]. Często jednak problemem w powszechnym stosowaniu tego typu antybakteryjnych związków są trudności z ich otrzymywaniem, a także ich niska stabilność i słaba rozpuszczalność. Ze względu na liczne korzystne właściwości na uwagę zasługuje serycyna – związek przeciwbakteryjny pochodzenia naturalnego.   Serycyna Serycyna jest białkiem otrzymywanym jako produkt uboczny w produkcji jedwabiu, a zawiera głównie serynę i kwas asparaginowy. Przewaga aminokwasów polarnych ma wpływ na wiązanie wody przez serycynę (właściwości higroskopijne) [6]. Sekwencja aminokwasów w serycynie przypomina budowę naturalnego czynnika nawilżającego (NMF – natural moisturising factor) występującego w zdrowej skórze. Podobnie w przypadku właściwości obu białek – serycyna tworzy powłokę zapobiegającą utracie wody [7]. Serycyna cieszy się coraz większym zainteresowaniem naukowców również ze względu na wyjątkową biokompatybilność. Brak immunogenności najprawdopodobniej wynika ze składu aminokwasowego białka (głównie aminokwasy endogenne) i jego właściwości przypominających proteiny naturalnie występujące w skórze i włosach. Ponadto liczne doniesienia potwierdzają, że serycyna ma silne powinowactwo do keratyny [8]. W kontakcie z uszkodzoną skórą serycyna ma właściwości przyspieszające regenerację. W badaniach klinicznych potwierdzono dużą skuteczność opatrunków z serycyną w leczeniu atopowego zapalenia skóry u dzieci [9]. Ze względu na doskonałe właściwości hydrofilowe hydrożel z serycyną wpływa na zmniejszenie uszkodzeń skóry i przyspiesza gojenie się ran, co uwidoczniono w analizie histopatologicznej [10].   Właściwości serycyny Spośród licznych właściwości serycyny wymienić należy również udowodnione korzystne działanie antyoksydacyjne, przeciwnowotworowe oraz ochronę przed promieniowaniem UV. Niezmiernie interesujące jest również działanie przeciwbakteryjne, co czyni tę skleroproteinę jedwabną pożądanym biopolimerem. Właściwości serycyny są nie tylko poddawane licznym badaniom, ale już wykorzystywane w takich dziedzinach, jak na przykład biotechnologia, medycyna, kosmetologia, przemysł tekstylny (rękawiczki medyczne). rękawiczki z serycyną > rękawiczki nitrylowe >   Działanie przeciwbakteryjne serycyny Właściwości przeciwbakteryjne serycyny zostały potwierdzone licznymi badaniami, których wyniki są powszechnie wykorzystywane. W opublikowanej w 2002 roku pracy Zhang udowodnił, że serycyna jako związek antybakteryjny może być używana do produkcji materiałów o udoskonalonych właściwościach [11]. W 2003 roku Sarovart i wsp. przygotowali antybakteryjne włókno poliestrowe pokryte serycyną, skutecznie stosowane w filtrach do zanieczyszczonego powietrza [12]. Ryc. 1. Obrazy z mikroskopu elektronowego pałeczek E. coli: (a) hodowli kontrolnej, (b) hodowli po zastosowaniu serycyny [10].   Działanie serycyny W 2009 roku Senakoon i wsp. potwierdzili przeciwbakteryjne działanie serycyny na modelach komórkowych bakterii E. coli i S. aureus [13]. W 2010 roku Jassim i wsp. potwierdzili, że włókna bawełniane pokryte roztworem serycyny poza 5-krotnie podwyższoną wytrzymałością w porównaniu z kontrolą wykazują zahamowanie wzrostu Micrococcus luteus [14]. Pomimo szeroko potwierdzonej aktywności przeciwbakteryjnej serycyny mechanizm działania, wpływ na kształt komórek bakteryjnych oraz zakres interakcji wciąż wymagały dodatkowych badań. Przełomowe okazały się wyniki badania Xue i wsp., opublikowane w 2016 roku; badacze opisali m.in. mechanizm działania antybakteryjnego serycyny [10]. Mechanizm antybakteryjnego działania serycyny Xue i wsp. analizowali zmiany morfologiczne i strukturalne komórek bakteryjnych, wynikające z interakcji pomiędzy serycyną a komórkami E. coli – modelem bakterii Gram(–).  Ryc. 2. Obrazy z elektronowego mikroskopu transmisyjnego pałeczek E. coli: (a) hodowli kontrolnej, (b) hodowli po zastosowaniu serycyny [10].   Ocena przeciwbakteryjnego działania serycyny Oceny działania przeciwbakteryjnego dokonano na podstawie zahamowania powstawania kolonii E. coli na podłożu agarowym. W hodowli płytkowej w obecności serycyny po 24 godzinach inkubacji w 37oC zaobserwowano nawet 93% redukcję liczby kolonii E. coli. Wpływ serycyny na kształt i rozmiar komórek E. coli oceniono na podstawie badań mikroskopowych. Wstępne badania z użyciem mikroskopu fl orescencyjnego przy wybarwieniu komórek oranżem akrydyny potwierdziły zaburzenia wzrostu komórek bakteryjnych. Techniki z wykorzystaniem mikroskopii elektronowej wykazały dokładny rodzaj interakcji. Serycyna powodowała powstawanie pęcherzyków błonowych bakterii w wyniku adhezji cząstek serycyny do błon komórek bakteryjnych lub indukcji podobnej do działania antybiotyków. Wykazano zatem jednoznacznie, że serycyna powoduje zniekształcenie i uszkodzenie struktury komórek bakteryjnych (ryc. 1). Badania z zastosowaniem elektronowego mikroskopu transmisyjnego wykazały, że po ekspozycji E. coli na serycynę na powierzchni komórki pojawiają się pęcherzyki, cytoplazma ulega obkurczeniu i zacierają się granice błon (ryc. 2). Uzyskane obrazy potwierdzają, że serycyna nie tylko prowadzi do zniekształcenia komórek, ale również do ich trwałej deformacji. Rękawiczki nitrylowe, Rękawiczki nitrylowe Sempercare Green, rękawiczki nitrylowe diagnostyczne Sempercare Silk, Rękawiczki nitrylowe diagnostyczne Nitrile.   Interakcja między serycyną, a komórkami E. coli Ryc. 3. Schemat interakcji pomiędzy serycyną, a komórkami E. coli. Ponadto oceniono przepuszczalność błon bakteryjnych na podstawie zmian w przewodnictwie elektrycznym błon i stężeniu cukrów. Badania potwierdziły, że w wyniku zastosowania serycyny doszło do zmniejszenia integralności błon komórkowych i co najmniej częściowego zablokowania metabolizmu komórek bakteryjnych w hodowli E. coli. W pracy Xue i wsp. dokonano także elektroforetycznej oceny poziomu ekspresji białek w hodowli E. coli techniką SDS-PAGE. Udowodniono zmniejszenie się poziomu białek bakteryjnych w komórkach hodowanych w obecności serycyny. Powyższe wyniki wskazują na to, że serycyna nie tylko wpływa na integralność błon komórek bakteryjnych, powodując przenikanie składników komórkowych na zewnątrz, lecz również zaburza wewnątrzkomórkową homeostazę. Tak istotne zaburzenie funkcji życiowych w rezultacie prowadzi do śmierci komórek bakterii (ryc. 4).   Mechanizm działania bakteriobójczego serycyny Ryc. 4. Mechanizm działania bakteriobójczego serycyny.   Podsumowanie Z uwagi na narastający problem zakażeń wciąż poszukuje się nowych związków pochodzenia naturalnego, mogących pomóc w walce z zakażeniami. Takim związkiem jest serycyna mająca szerokie korzystne działanie, w tym przeciwbakteryjne. W 2016 roku dzięki publikacji Xue i wsp. bliżej poznano mechanizm działania bakteriobójczego serycyny. Hipoalergiczność serycyny ułatwia jej zastosowanie w prewencji zakażeń. Spośród działań profi laktycznych prowadzonych w placówkach opieki zdrowotnej szczególnie ważna jest higiena rąk, ponieważ najwięcej drobnoustrojów jest przenoszonych przez ręce. Należy podkreślić, że oprócz skutecznej, prawidłowo wykonywanej higieny rąk niezwykle istotne jest zachowanie zdrowej bariery skórnej. Według licznych badań uszkodzona skóra przenosi nawet 2–3 razy więcej drobnoustrojów [15, 16, 17]. Obecnie personel medyczny w ramach profilaktyki zakażeń ma możliwość stosowania rękawic z wewnętrzną powłoką z serycyną. Rękawice nitrylowe te nie tylko poprawiają kondycję skóry dłoni użytkownika, przyspieszają gojenie widocznych uszkodzeń i podrażnień, umożliwiają zachowanie bariery skórnej, lecz również dzięki udowodnionemu działaniu bakteriobójczemu wspomagają procedury dezynfekcji i mogą wpłynąć na zmniejszenie się liczby drobnoustrojów w środowisku.    Piśmiennictwo: Antimicrobial resistance: global report on surveillance. World Health Organization 2014 forbes.com/sites/quora/2016/06/14/the-myth-of-the-post-antibiotic--era/#7ec1d6dc6fa8 Rękawice najnowszej generacji w prewencji zakażeń szpitalnych"    
Czytaj więcej
4. W poszukiwaniu Świętego Graala… rękawic diagnostycznych.
​ ​ Lek. Sławomir Gondek Dyrektor Naukowy Skamex sp. z o.o. sp.k   Słowa kluczowe: Rękawice diagnostyczne, zakażenia krzyżowe, wolne rodniki, rękawice antybakteryjne, technologia AMG Key words: Exam gloves, cross contamination, free radicals, antymicrobial gloves, AMG technology   Wstęp W opiece nad pacjentem rękawice noszone przez pracowników ochrony zdrowia są często zanieczyszczane przez mikroorganizmy. Drobnoustroje na powierzchni rękawic pojawiają się, gdy dochodzi do bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z zanieczyszczoną skórą, sączącymi się ranami, aerozolem z dróg oddechowych, krwią, płynem owodniowym, śliną lub innymi potencjalnie zakaźnymi materiałami. Wykazano, że niektóre patogeny mogą przetrwać dni, tygodnie, a nawet miesiące na powierzchniach dotkniętych dłońmi w rękawiczkach. Obecność skutecznego środka przeciwbakteryjnego na zewnętrznej stronie rękawicy, który może szybko zmniejszyć liczbę żywych bakterii na jej powierzchni, może również zmniejszyć liczbę bakterii przenoszonych z zanieczyszczonego źródła (rezerwuaru) do wrażliwego pacjenta lub kolejnego miejsca kontaktu krzyżowego. [1] Niedawne publikacje ECDC dotyczące narastającego problemu lekooporności są zdecydowanie alarmujące. Polska plasuje się niestety na szczycie listy krajów europejskich, gdzie hoduje się najwięcej szczepów bakterii lekoopornych - zajmując miejsca od 2 do 6 od końca na 30 państw biorących udział badaniu. [2] Nawet pobieżna analiza  danych publikowanych przez ECDC wskazuje na pilną potrzebę zasadniczego wzmożenia wielokierunkowych działań prewencyjnych. Szeroko podejmowane przez towarzystwa epidemiologiczne akcje edukacyjne w świetle prezentowanych wyników wydają się niewystarczające. Konieczne są skuteczniejsze działania ukierunkowane na przerwanie dróg szerzenia się zakażeń krzyżowych. Zmniejszenie ilości zakażonych pacjentów pozwoliłoby na istotne ograniczenie ilości stosowanych antybiotyków. Problem Skuteczne wdrożenie programu 5 punktów higieny rąk WHO [3] nie eliminuje problemu transmisji drobnoustrojów na powierzchni rękawic zwłaszcza w obszarze bezpośrednio wokół pacjenta. Pojedyncze podejście do łóżka pacjenta oznacza najczęściej wykonywanie zestawu wielu czynności i manipulacji. Ze względów praktycznych nie jest możliwe każdorazowe zmienianie rękawic i dezynfekowanie rąk pomiędzy najprostszym nawet zestawem czynności pielęgnacyjnych wykonywanych przy pacjencie. W trakcie manipulacji dochodzi niemalże zawsze do bezpośredniego kontaktu dłoni, a de facto powierzchni rękawicy ze skórą pacjenta, pościelą, ramą łóżka, stolikiem, różnymi przedmiotami, a nie rzadko aparatem do przetoczeń lub innymi wyrobami medycznymi. [4] Czynności te prowadzą do rozprzestrzeniania bakterii na powierzchniach, które mogą być i będą dotykane przez pacjentów i odwiedzających, którzy nie będą stosować rękawic i nie będą prawdopodobnie prawidłowo dezynfekować rąk. Osoby te z dużym prawdopodobieństwem przyczyniają się do rozprzestrzeniania się lekoopornych szczepów w środowisku szpitala. Rozwiązanie? Naukowcy z Uniwersytetu w Nottingham w Wielkiej Brytanii opublikowali w ostatnim okresie wyniki 6-letnich badań skupionych na poszukiwaniu aktywnego składnika przeciwdrobnoustrojowego, który inkorporowany w strukturę rękawicy mógłby aktywnie niszczyć drobnoustroje na jej powierzchni. Naukowcy wyznaczyli sobie dodatkowy cel, aby substancja aktywna szybko zabijała drobnoustroje nie powodując powstawania mechanizmów oporności, działała niespecyficznie i szerokowidmowo, nie opuszczała struktury rękawicy, nie wpływała na jej parametry mechaniczne, działała miejscowo i była nietoksyczna dla środowiska. Badania uwieńczone sukcesem pozwoliły zidentyfikować substancję z grupy barwników, którą można wbudować w rękawicę w taki sposób, że w kontakcie z różnymi rozpuszczalnikami (woda, pot, ślina, alkohol etylowy) nie opuszcza struktury materiału.   Substancja ta (naukowcy ze względu na komercjalizację nie ujawniają szczegółów) jest katalizatorem reakcji rozpadu cząsteczek tlenu atmosferycznego na wolne rodniki tlenowe. Reakcja ta zachodzi w obecności światła. Wolne rodniki atakują ścianę komórkową bakterii w sposób niespecyficzny,  zatem ryzyko rozwoju oporności jest minimalne. Ze względu na ogromną reaktywność wolnych rodników zasięg ich działania ogranicza się do najbliższego sąsiedztwa rękawicy (w ujęciu molekularnym). Oznacza, że uwalnianie wolnych rodników nie ma wpływu na makroskopowe środowisko zewnętrzne wokół rękawicy. [Rys. 1]     Badana skuteczność bójcza takiego rozwiązania określana zgodnie z protokołem opisanym w amerykańskiej normie  ASTM D7907 – 14 osiąga nawet 99,99% redukcji w ciągu 5 min (czas badania wynika z założeń normy). Rękawice w badaniach wykazały skuteczność bójczą wobec: Enterococcus faecalis (VRE), Enterococcus faecium, MRSA,  Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae. Dyskusja Z całą pewnością nowatorska technologia opracowania w Wielkiej Brytanii jest obiecująca. Możliwość zmniejszenia kontaminacji bezpośredniego otoczenia pacjenta jest ważnym czynnikiem ograniczenia rozprzestrzeniania się zakażeń nabytych w szpitalu. Ważne jest, że stanowi ona naturalne i logiczne dopełnienie właściwej higieny rąk, w żadnym razie nie zastępując jej. Realną skuteczność kliniczną poznamy zapewne ze znacznym opóźnieniem koniecznym na przeprowadzenie odpowiednio zaplanowanych i odpowiednio dużych badań klinicznych. Założenia teoretyczne pozwalają myśleć optymistycznie o wynikach.   Kurs jałowego zakładania rękawic   Zobacz: rękawice nitrylowe, rękawice lateksowe, rękawice winylowe, rękawice chirurgiczne.    Literatura: Preambuła normy ASTM D7907 – 14 Standard Test Methods for Determination of Bactericidal Efficacy on the Surface of Medical Examination Gloves; https://www.astm.org/Standards/D7907.htm Surveillance of antimicrobial resistance in Europe 2017, www.ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/AMR-surveillance-EARS-Net-2017.pdf http://www.who.int/gpsc/5may/tools/5moments_poland.pdf Ali S.,  Wilson APR. Effect of poly-hexamethylene biguanide hydrochloride (PHMB) treated non-sterile medical glovesupon the transmission of Streptococcus pyogenes, carbapenem-resistant E. coli, MRSA and Klebsiella pneumoniae from contact surfaces. BMC Infect Dis. 2017 Aug 17;17(
Czytaj więcej
5. Rękawice najnowszej generacji w prewencji zakażeń szpitalnych
dr n.med. Katarzyna Majda Skamex Sp. z o.o. sp.k.   Streszczenie Nieustannie narastający problem lekooporności obejmujący coraz szerszą grupę leków nakazuje zwrócenie szczególnej uwagi na skuteczne metody prewencyjne. Z uwagi na fakt, że dłonie personelu medycznego są najczęstszym wektorem drobnoustrojów, podkreśla się istotę przestrzegania oraz pełnej skuteczności higieny rąk. Przy ciągłym narażeniu dłoni pracowników opieki zdrowotnej na zewnętrzne czynniki uszkadzające barierowość skóry zalecane jest stosowanie rozwiązań rekompensujących takie działanie. Najnowszej generacji rękawiczki medyczne z wewnętrzną powłoką z proteinami jedwabiu stanowią przełomowe rozwiązanie w prewencji zakażeń szpitalnych. Wewnętrzne pokrycie z serycyną w rękawicach diagnostycznych pozwala osiągnąć pełną ochronę ich użytkownika, ale i bardziej skuteczną higienę rąk, uzupełnioną przeciwdrobnoustrojowym działaniem protein jedwabiu. Poprawa ciągłości bariery skórnej obniża kolonizację, a tym samym przenoszenie drobnoustrojów na dłoniach oraz przywraca naturalną ochronę. Biokompatybilność jedwabiu umożliwia korzystanie z jego fenomenalnych właściwości nawet w przypadku najbardziej wrażliwej skóry. A constantly growing problem of drug resistance involving wider and wider range of drugs requires special attention to the effective methods of prevention. Due to the fact hands of medical staff are the most common vector for pathogens a full compliance with hand hygiene must be stressed. A continuous exposure of healthcare workers' hands to external factors damaging the skin barrier needs solutions to compensate for this effect. The latest generation of gloves coated inside with silk proteins provide a breakthrough in the prevention of nosocomial infections. Internal coating of examination gloves containing a sericin offers a full protection of the user and more effective hand hygiene, supplemented by an antimicrobial action of silk proteins. Improving the continuity of the skin barrier reduces microbial colonization, impairs transfer of microorganisms on hands and restores the natural protection. Biocompatibility of silk allows the use of its phenomenal properties on even the most sensitive skin.   Słowa kluczowe: rękawice diagnostyczne, rękawiczki medyczne, jedwab naturalny, serycyna, higiena rąk, prewencja zakażeń szpitalnych, rękawice nitrylowe Sempercare® Silk Key words: examination gloves, silk, sericin, hand hygiene, prevention of hospital infections, rękawice nitrylowe Sempercare® Silk   Rękawice najnowszej generacji   Zagrażające patogeny Drobnoustroje zawsze stanowiły ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka, często dziesiątkowały całe społeczności. Znaczne ograniczenie umieralności z powodu infekcji osiągnięto dopiero na przełomie XIX i XX wieku dzięki wprowadzeniu zasad aseptyki i antyseptyki, oraz odkryciu i zastosowaniu penicyliny przez Aleksandra Fleminga w 1928 roku. Od tego czasu antybiotyki są stosowane szeroko, nie tylko w terapii chorób pochodzenia bakteryjnego ale i w prewencji zakażeń np. po zabiegach chirurgicznych. Niestety, coraz częściej diagnozuje się zakażenia szczepami bakterii opornych na antybiotyki, także wykazujących oporność wielolekową. Doskonałe warunki do tworzenia i rozwoju szczepów opornych na antybiotyki występują w środowisku szpitalnym [1]. Farmakologia Goodmana & Gilmana wskazuje skalę problemu: statystyki ze Stanów Zjednoczonych potwierdziły, że 70% z pośród badanych szczepów bakterii związanych z zakażeniami szpitalnymi było opornych na co najmniej jeden lek wykorzystywany wcześniej w zwalczaniu danej bakterii [2]. Zwiększona konsumpcja antybiotyków sprzyja powstawaniu oporności u coraz większej liczby szczepów bakteryjnych, a tym samym wzrasta ryzyko pozbawienia medycyny efektywnych metod leczenia wielu infekcji. W raporcie sporządzonym na zlecenie brytyjskiego rządu „Review on Antimicrobial Resistance” opublikowano prognozy, według których do 2020 roku antybiotykooporne bakterie spowodują śmierć nawet do 100 000 000 osób [3].   Wszechobecne w środowisku szpitalnym różne typy patogenów zagrażają nie tylko pacjentom wykazującym zwykle obniżoną odporność, ale i ze względu na stałe narażenie także pracownikom opieki zdrowotnej. Ograniczenie zużycia antybiotyków i skuteczna prewencja zakażeń poprzez zastosowanie rozwiązań o udowodnionej skuteczności stają się coraz bardziej istotne, jeśli nie najważniejsze.   Zapobieganie zakażeniom poprzez dłonie personelu Najczęstszą drogą transmisji drobnoustrojów w szpitalu jest kontakt pośredni poprzez dłonie personelu medycznego. W związku z powyższym, jednym z podstawowych elementów prewencji zakażeń w opiece zdrowotnej są skuteczne mycie i dezynfekcja rąk. Zbiór rekomendacji, zasad postępowania oraz technik higieny rąk opisują międzynarodowe zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) [5] oraz wytyczne Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Epidemiologicznych (PSPE) [6]. W skutecznym ograniczeniu ryzyka przenoszenia drobnoustrojów przez dłonie pracowników opieki zdrowotnej, poza jakością i ilością przeprowadzenia mycia i dezynfekcji, niezwykle istotne jest zachowanie ciągłości bariery skórnej. Uszkodzona skóra sprzyja większej kolonizacji patogenami. Jednocześnie pracownicy opieki zdrowotnej ze względu na intensywność wykonywanych obowiązków nie są w stanie stosować środków pielęgnacyjnych pomiędzy każdorazowymi zmianami rękawiczek medycznych. Rękawiczki medyczne rękawiczki nitrylowe, rękawiczki nitrylowe sempermed, rękawiczki nitrylowe bezpudrowe. Uszkodzenia bariery skórnej występują bardzo często wśród pracowników opieki zdrowotnej. Blisko 90% spośród ankietowanych 105 pielęgniarek wskazało suchość i zniszczenie skóry dłoni jako główny problem wynikający z pracy zawodowej [6]. Najczęściej obserwowane zmiany skórne to suchość, zaczerwienienie, łuszczenie i świąd [7,8]. Podczas mycia i dezynfekcji rąk poza wysuszaniem skóry, dochodzi także do denaturacji warstwy rogowej i usuwania warstwy lipidowej [4]. Nie należy zapominać o specyficznym mikrośrodowisku powstającym pod szczelną rękawicą sprzyjającemu maceracji naskórka i podrażnieniom mechanicznym. Wyżej opisane czynniki powodują przerwanie ciągłości bariery skórnej (Rysunek 1.). Nawet niewielkie zmiany przy powtarzającej się ekspozycji na czynniki uszkadzające, mogą się kumulować i prowadzić do nieprzyjemnych, bolesnych zmian chorobowych - dermatoz, rozpoznanych u 25-55% pielęgniarek [4].   Rysunek 1. Porównanie zdrowej i uszkodzonej bariery skórnej (www.eonpharma.com/dry-skin.html)   Rękawice medyczne Liczne badania wykazały, że na uszkodzonej skórze personelu medycznego przenoszone jest więcej drobnoustrojów w porównaniu do skóry zdrowej. Gentamecynooporny Staphylococcus warneri izolowany był niemal 3 krotnie częściej na uszkodzonej skórze pielęgniarek w porównaniu do  skóry zdrowej [9]. Larson E.L. i wsp. z kolei potwierdzili, że u pielęgniarek z uszkodzoną skórą dwukrotnie częściej obserwowano kolonizację Staphylococcus hominis (p=0,02) i Candida albicans (p=0,3); u 23% pielęgniarek z uszkodzoną skórą wyizolowano Staphylococcus aureus (p=0,11), którego nie było na skórze zdrowej; ponad dwukrotnie częściej Staphylococcus hominis był metycylinooporny na uszkodzonej skórze (p=0,14) [10].   Większa kolonizacja drobnoustrojów na skórze uszkodzonej może wynikać z występowania miejsc trudno dostępnych dla środków myjących i dezynfekcyjnych [5]. Z drugiej strony, obniża się jakość dezynfekcji rąk, co według PSPE może być skutkiem podświadomego unikania kontaktu z czynnikiem drażniącym [11]. Zdrowa skóra personelu istotnym elementem w walce z zakażeniami, stanowiąc ważny składnik strategii skutecznej higieny rąk. Ogólnoświatowe, jak i polskie zalecenia wskazują na konieczność zaopatrzenia pracowników opieki zdrowotnej w produkty nawilżające [4, 5]. Ze względu na ograniczony czas między procedurami prawidłowe nawilżanie i odbudowa uszkodzonej bariery skórnej w trakcie pracy personelu medycznego są praktycznie nierealne. Jednocześnie nie jest możliwe zminimalizowanie ekspozycji na czynniki uszkadzające barierę skórną tj. środki myjące, dezynfekcyjne oraz korzystanie z rękawic medycznych. Już w 2005 roku Davis D.D. w AORN Journal zasygnalizował potrzebę stosowania alternatywy do kremów i emulsji, która nie wymagałaby wprowadzania dodatkowych obowiązków personelowi opieki zdrowotnej. Zaproponowaną alternatywą miały być rękawice medyczne z wewnętrzną powłoką zawierającą terapeutyczne substancje poprawiające stan skóry [12].  Rewolucję w walce z zakażeniami stanowią rękawice nitrylowe z warstwą wewnętrzną o właściwościach regeneracyjnych oraz antybakteryjnych jako idealne uzupełnienie procedur higieny rąk.  rękawice nitrylowe Sempercare Green, rękawice nitrylowe Sempercare Silk, rękawice nitrylowe Velo   Przełom w prewencji zakażeń W ciągu ostatnich kilkunastu lat rynek rękawic diagnostycznych zmieniał się dynamicznie, by zapewnić pracownikom opieki zdrowotnej jak najlepszą ochronę w zakresie powszechnie zagrażających im czynników. Wprowadzanie nowych rozwiązań umożliwia zwiększenie podstawowych elementów bezpieczeństwa pracy jak i redukcję konsekwencji epidemiologicznych (Tabela 1).   Tabela 1. Postęp na rynku rękawic diagnostycznych w ciągu ostatniej dekady Problem   Rozwiązanie Ekspozycja na proteiny w rękawicach lateksowych związana z ryzykiem alergii typu I →  Zwiększenie zużycia rękawic syntetycznych - nitrylowych Narażenie na związki chemiczne zawarte w środkach dezynfekcyjnych → Potwierdzenie barierowości dla powszechnie stosowanych chemikaliów (norma EN 374-3) / Podwójne oznakowanie rękawic medycznych Narażenie na drobnoustroje krwiopochodne → Potwierdzenie barierowości dla drobnoustrojów wg ASTM F1671 i EN 374-2 / Podwójne oznakowanie rękawic Niedostateczna pielęgnacja skóry → Stosowanie rękawiczek medycznych z wewnętrzną powłoką nawilżającą Narażenie na drobnoustroje szpitalne, zwiększona kolonizacja i przenoszenie patogenów na uszkodzonej skórze → Stosowanie rękawic z wewnętrzną powłoką z proteinami jedwabiu o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych i nawilżających jako uzupełnienie działania środków dezynfekcyjnych   Rękawiczki medyczne z wewnętrzną powłoką Najnowszej generacji rozwiązanie w postaci rękawic medycznych z wewnętrzną powłoką z proteinami jedwabiu naturalnego umożliwia teraz pracownikom opieki zdrowotnej uzyskanie najwyższego poziomu ochrony przy jednoczesnym zapobieganiu zakażeniom szpitalnym.   Fenomen jedwabiu naturalnego Początek otrzymywania szlachetnej nici jedwabnej szacuje się na około 3500 rok p.n.e. W okresie tym jedwab wytwarzano głównie w Chinach i eksportowano go tzw. jedwabnym szlakiem łączącym Chiny z Europą. Po uzyskaniu tajemnicy wytwarzania znaczącą pozycję w produkcji przyjęły Indie i Japonia. Włókna jedwabiu naturalnego pozyskiwane są z kokonów jedwabnika morwowego Bombyx mori (Rysunek 2.) i należą do najcieńszych, a zarazem najbardziej wytrzymałych włókien naturalnych. zobacz diagnostyczne rękawice nitrylowe   Rysunek 2. Kokony jedwabnika Bombyx mori Regenerujące i poprawiające nawilżenie działanie protein jedwabiu wykorzystywane jest w kosmetyce, najczęściej w produktach pielęgnacyjnych dla skóry i włosów. Ze względu na swoje właściwości jedwab znalazł także szerokie zastosowanie w medycynie. Początkowo w Chinach stosowano wyciąg z jedwabiu w tradycyjnej medycynie chińskiej w chorobach skóry. Biokompatybilność, przyspieszenie gojenia się ran i działanie przeciwbakteryjne protein jedwabiu sprawia, że jest przez lata wykorzystywany do wytwarzania nici chirurgicznych i opatrunków [13]. Obecnie regeneracyjne, przeciwbakteryjne i inne właściwości jedwabiu naturalnego wykorzystano w rękawicach diagnostycznych najnowszej generacji. Za niezwykłe właściwości jedwabiu odpowiadają białka strukturalne włókna. Wyodrębnić można dwie podstawowe proteiny: fibroinę, stanowiącą rdzeń nici jedwabnej (ok. 70% zawartości włókna) oraz serycynę (ok. 30% zawartości włókna) – skleroproteinę wiążącą luźne włókna fibroiny. Budowę przedstawiono na Rysunku 3.   Włókno jedwabne w rękawiczkach diagnostycznych Rysunek 3. Budowa włókna jedwabnego Właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze Przełom w walce z zakażeniami szpitalnymi stanowią rękawice z wewnętrzną powłoką z serycyną ze względu na udowodnione właściwości przeciwdrobnoustrojowe, którym towarzyszy zdolność do odbudowy i regeneracji naturalnej bariery skórnej. Potwierdzono bakteriobójcze działanie powłoki wewnętrznej rękawic Sempermed® silk poprzez wyraźną strefę zahamowania wzrostu Staphylococcus Epidermidis na podłożu agarowym (niepublikowane wyniki). Przeciwbakteryjne działanie serycyny wykazano również w licznych badaniach m.in. na płytkach z hodowlą: Escherichia coli, Bacillus subtilis, Staphylococcus aureus i Staphylococcus Epidermidis [14, 15], Micrococcus leuteus [16] a także w wyniku powleczenia tkaniny serycyną [16]. Potwierdzono również aktywność przeciwgrzybiczą skleroproteiny jedwabnej np. wobec Cryptococcus neoformans [17].   Rysunek 4. Strefa zahamowania wzrostu drobnoustrojów w wyniku działania serycyny   Biokompatybilność Niezwykłe właściwości jedwabiu i budowa jego protein sprawiają, że substancje te stanowią obiecujące i atrakcyjne źródło pracy dla biotechnologów. Brak immunogenności i wysoka biokompatybilność związane są ze strukturą białek jedwabiu. Serycyna jest zbudowana z 18 aminokwasów, występujących w sekwencjach białek ludzkich (ludzkie aminokwasy endogenne). Skład proteiny i jej właściwości zbliżone są do białek występujących w skórze i włosach, a liczne doniesienia potwierdzają, że ma silne powinowactwo do keratyny [18]. Realizowane jest wiele prac badawczych nad wprowadzeniem serycyny do zastosowań biomedycznych. W dziedzinie tzw. medycyny regeneracyjnej, ze względu na możliwość łatwej biodegradacji, dostępności i hydrofilowości, serycyna jest często łączona z innymi polimerami w celu wytworzenia różnych „rusztowań” narządowych [19], czy w regeneracji skóry [20]. Rękawice medyczne z powłoką wewnętrzną zawierającą serycynę, dzięki opisanym właściwościom mogą być zatem stosowane nawet u osób o wrażliwej i najbardziej delikatnej skórze.   Działanie nawilżające rękawicach diagnostycznych Wewnętrzna warstwa z proteinami jedwabiu w rękawicach diagnostycznych pozwala na zachowanie odpowiedniego nawilżenia skóry dłoni, a higroskopijność serycyny redukuje również dyskomfort związany z poceniem się. Większość aminokwasów budujących serycynę, będącą składnikiem powłoki wewnętrznej rękawic diagnostycznych, stanowią polarne: seryna i kwas asparaginowy, dzięki którym proteina ma doskonałe właściwości hydrofilowe. Absorbcja wody oraz zapobieganie nadmiernemu uwalnianiu wody ze skóry przede wszystkim poprawia jej nawilżenie i zapobiega nadmiernemu poceniu się skóry w rękawiczkach medycznych [21]. Transepidermalna utrata wody (TEWL, ang. transepidermal water loss) jest jedną z przyczyn wysuszenia skóry, która wówczas traci swoją naturalną barierowość. Serycyna ma strukturę aminokwasową podobną do naturalnego czynnika nawilżającego (NMF, ang. natural moisturizing factor), tj. kompleksu występującego w zdrowej skórze, zapobiegającego TEWL. Białko to dzięki swojej budowie posiada znaczne możliwości retencji wody, zatem odgrywa ważną rolę w utrzymaniu odpowiedniego nawodnienia skóry. Serycyna tworzy na powierzchni skóry delikatną warstwę - powłokę, co pozwala skórze swobodnie oddychać, czyniąc ją gładką i aksamitną, przy jednoczesnym zapobieganiu utraty wody [22]. Skutek nawilżenia po zastosowaniu preparatów z serycyną zaobserwowano w postaci wygładzenia na skórze zmarszczek i nierówności [23]. rękawiczki medyczne >   Rysunek 5. Zapobieganie transepidermalnej utracie wody dzięki naturalnemu czynnikowi nawilżającemu Rękawice diagnostyczne - Regeneracja skóry Rękawice diagnostyczne z pokryciem wewnętrznym z naturalnego jedwabiu powodują łagodzenie objawów skórnych i regenerację widocznych zmian powstałych w wyniku podrażnień i uczuleń. Już po dwóch tygodniach stosowania rękawiczek medycznych Sempercare® silk u osób z problemami skórnymi stwierdzono znaczącą poprawę wyglądu skóry, nawilżenia i zaleczenie zmian zapalnych (niepublikowane wyniki). Składniki jedwabiu mogą być stosowane w kontakcie z nawet bardzo wrażliwą skórą. Koller D.Y. i wsp. w badaniach klinicznych potwierdził skuteczność opatrunków z serycyną w leczeniu atopowego zapalenia skóry u dzieci [24]. Serycyna wykazuje działanie stymulujące produkcję naturalnego kolagenu, wspomaga rekonstrukcję tkanek miękkich i przyspiesza gojenie ran [22, 25]. Po 15 dniach stosowania kremu z serycyną u szczurów osiągnięto całkowite zasklepienie ran (Rysunek 6) [26]. Indukcja przyspieszonego gojenia się ran wykazana została także w badaniach in vitro, gdzie obserwowano zwiększoną proliferację komórek ssaków [22]. Skleroproteina jedwabna wykazywała także aktywność biologiczną w zapobieganiu śmierci komórkowej oraz wspomagała proliferację komórek nawet po nagłym pozbawieniu pożywki [28].   Rysunek 6. Efekt działania kremu z serycyną po 15 dniach podaży u szczura [31] Działanie przeciwstarzeniowe Dodatkowe właściwości rękawic medycznych z wewnętrzną powłoką z proteinami jedwabiu dotyczą działania przeciwstarzeniowego serycyny, które bezpośrednio związane jest z utrzymaniem odpowiedniego nawilżenia skóry. Wraz z wiekiem zmniejsza się poziom naturalnego czynnika nawilżającego, zatem, jak wyżej wyjaśniono, serycyna doskonale uzupełnia warstwę zapobiegającą utracie wody. Na poziomie komórkowym na starzenie bezpośrednio wpływają także uszkodzenia spowodowane światłem UV, czy wolne rodniki. W badaniach in vitro potwierdzono prewencyjne działanie serycyny w zakresie uszkodzeń spowodowanych promieniowaniem UV [22]. Wyniki badań na fibroblastach wskazały na anty-apoptotyczny efekt skleroproteiny jedwabnej w komórkach napromieniowanych UVB poprzez hamowanie działania kaspazy 3, prawdopodobnie w wyniku zmniejszenia stresu oksydacyjnego [28].   Rękawice z wewnętrzną powłoką z proteinami jedwabiu Fenomenalne właściwości protein jedwabiu wykorzystano w rękawicach diagnostycznych nowej generacji rękawiczki Sempercare® Silk. Rękawice z wewnętrznym pokryciem z serycyną stanowią tym samym idealne i przełomowe rozwiązanie w prewencji zakażeń szpitalnych. Dzięki zastosowaniu rękawiczek medycznych z proteinami jedwabiu możemy osiągnąć pożądaną, pełną ochronę użytkownika, ale i bardziej skuteczną higieną rąk, uzupełnioną przeciwdrobnoustrojowym działaniem warstwy wewnętrznej. Poprawa ciągłości bariery skórnej obniża kolonizację drobnoustrojów na dłoniach, przywraca naturalną ochronę. Udowodnione działanie antybakteryjne stanowi dopełnienie procedury mycia i dezynfekcji. Podczas wykonywania codziennych czynności w rękawicach nitrylowych z powłoką z proteinami jedwabiu skóra użytkownika ulega regeneracji, nawilżeniu i wygładzeniu. Biokompatybilne pokrycie wewnętrzne umożliwia stosowanie rękawic diagnostycznych tego typu nawet przez osoby z najbardziej wrażliwą skórą.   kategorie rękawiczki diagnostyczne, rękawiczki nitrylowe zielone, rękawiczki nitrylowe białe, rękawiczki lateksowe.     Genereux D.P., Bergstrom C.T., Evolution in Action: Understanding Antibiotic Resistance. Department of Biology, University of Washington (www.rand.org/content/dam/rand/www/external/labor/aging/rsi/rsi_papers/2006_bergstrom1.pdf) Gilman A., Goodman L. Farmakologia Goodmana & Gilmana wyd. Czelej; 2007 amr-review.org/ WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care First Global© World Health Organization 2009 Higiena rąk w placówkach ochrony zdrowia. PSPE Katowice 2014 Ankieta wewnętrzna 2015 Kurpiewska J. Ocena skuteczności stosowania środków ochrony skóry przez pracowników służby zdrowia. Przegl Dermatol 2012, 99, 195–201 Kurpiewska J. i wsp. A Survey of Work-Related Skin Diseases in Different Occupations in Poland International Journal of Occupational Safety and Ergonomics (JOSE) 2011, Vol. 17, No. 2, 207–214 Cook H.A. i wsp. Antimicriobial resistance patterns of colonizing flora on nurses. Am J Infect Control. 2007; 35(4): 231–236 Larson E.L. i wsp. Changes in bacterial flora associated with skin damage on hands of health care personnel . Am J Infect Control. 1998, 26: 513–521 Zapobieganie i leczenie zakażeń miejsca operowanego. PSPE Katowice 2012 Davis D.D. Using gloves coated with a dermal therapy formula to improve skin condition. AORN Journal 2005 Zhang Y.-Q., Tao M.-L., Shen W.-D., Mao J.-P., Chen Y.-h. Synthesis of silk sericin peptides–l-asparaginase bioconjugates and their characterization. J Chem Technol Biotechnol 2006; 81: 136–145 Sarovart S., Sudatis B., Meesilpa P., Grady B.P., Magaraphan R. The use of sericin as an antioxidant and antimicrobial for polluted air treatment. Rev Adv Mater Sci 2003; 5:193-198 Bunnak J., Chaisupakitsin M. Study on Antibacterial Activity of Hydrogel from Irradiated Silk Protein. AERI-Conf 2001-005 Jassim K.N., Al-Saree O.J. Study of the antimicrobial activity of silk sericin from silkworm bombyx mori. Iraqi J. Comm. Med. 2010; 23(2): 130-133 Matsumoto Y., Miyazaki S., Fukunaga D.H., Shimizu K., Kawamoto S., Sekimizu K. Quantitative evaluation of cryptococcal pathogenesis and antifungal drugs using a silkworm infection model with Cryptococcus neoformans. J Appl Microbiol. 2012; 112(1):138-46 Tulasi G. Medical and biodegradable proteins of silk moth. WJPPS Journal 2014; 3(11):1246-1267 Nayak S., Talukdar S., Kundu S. C. Potential of 2d crosslinked sericin membranes with improved biostability for skin tissue engineering. Cell Tissue Res 2012; 347: 783–794 Kundu B., Kundu S. C. Silk sericin/polyacrylamide in situ forming hydrogels for dermal reconstruction. Biomaterials 2012; 33:7456–7467 Haiping Z., Lianxia D., Mingying Y., Sijia M., Lei Y., Liangjun Z. Enhancing Effect of Glycerol on the Tensile Properties of Bombyx mori Cocoon Sericin Films. Int J Mol Sci. 2011; 12(5): 3170–3181 Patel R.I, Modasiya M.K. Sericin: Pharmaceutical Applications. IJPBR 2011; 2 (3): 913-917 Padamwar M.N., Pawar A.P., Daithankar A.V., Mahadik K.R. Silk sericin as a moisturizer: an in vivo study. Journal of Cosmetic Dermatology 2005; 4(4):250-257 Koller D.Y., Halmerbauer G., Böck A., Engstler G. Action of a silk fabric treated with AEGISTM in children with atopic dermatitis: A 3-month trial. Pediatr Allergy Immunol 2007: 18: 335–338 Dinescu S., Galateanu B., Albu M., Cimpean A., Dinischiotu A., Costache M. Sericin Enhances the Bioperformance of Collagen-Based Matrices Preseeded with Human-Adipose Derived Stem Cells (hADSCs). Int. J. Mol. Sci. 2013, 14(1): 1870-1889 Aramwit P., Sangcakul A. The effects of sericin cream on wound healing in rats. Biosci Biotechnol Biochem. 2007; 71(10):2473-7 Masakazu T., Kazuhisa T., Hideyuki Y., Hiroshi T., Shigeru N. The silk protein, sericin, protects against cell death caused by acute serum deprivation in insect cell culture. Biotechnology Letters 2003; 25(21): 1805-1809 Dash R., Acharya C., Bindu P.C., Kundu S.C. Antioxidant potential of silk protein sericin against hydrogen – peroxide oxidative stressbin skin fibroblasts. BMB 2008; 31;41(3):236-41   Kategorie: rękawice medyczne, rękawice diagnostyczne, rękawice chirurgiczne​   Czytaj też artykuł: "Czystość mikrobiologiczna rękawic przed użyciem"  
Czytaj więcej
6. Tlen singletowy w walce z drobnoustrojami. Pierwsze praktyczne zastosowania w rękawicach medycznych
Lek. Sławomir Gondek   Streszczenie Dłonie personelu medycznego są jednym z głównych, potencjalnych wektorów przenoszenia drobnoustrojów chorobotwórczych w obrębie placówek ochrony zdrowia. W toku badań udało się opracować substancję, która wbudowana w strukturę materiału, w kontakcie ze światłem widzialnym powoduje uwalnianie tlenu singletowego z powierzchni rękawicy. Tlen singletowy w kontakcie z drobnoustrojami powoduje uszkodzenie błony komórkowej oraz materiału genetycznego.   Słowa kluczowe tlen singletowy, reakcje fotodynamiczne, rękawice diagnostyczne, zakażenia krzyżowe, rękawice antybakteryjne, technologia AMG   Wstęp Dłonie personelu medycznego są jednym z głównych potencjalnych wektorów przenoszenia drobnoustrojów chorobotwórczych w obrębie placówek ochrony zdrowia. Patogeny są przenoszone pomiędzy różnymi powierzchniami za pośrednictwem dłoni, jeśli czynności nie są wykonywane w rękawicach. Dbałość o stan skóry, jej właściwe nawilżenie i utrzymanie bariery skórnej na wysokim poziomie, a przede wszystkim częsta, dokładna i skuteczna dezynfekcja rąk, przyczyniają się do redukcji liczby drobnoustrojów rozprzestrzenianych w ten sposób. W praktyce klinicznej coraz więcej czynności wykonuje się po nałożeniu jednorazowych rękawic medycznych. Często zatem bezpośredni kontakt z ciałem pacjenta i innymi potencjalnie skontaminowanymi powierzchniami w jego otoczeniu ma rękawica, a nie skóra. Czas przeżycia patogenów na powierzchniach nieożywionych może wynosić nawet kilka miesięcy. Zapewnienie dostępu skutecznego czynnika przeciwdrobnoustrojowego do powierzchni zewnętrznej rękawicy może zmniejszyć liczbę bakterii przenoszonych z zanieczyszczonego źródła (rezerwuaru) do wrażliwego pacjenta lub kolejnego miejsca kontaktu krzyżowego [1].   Tlen singletowy Od wielu już lat stosuje się terapie fotodynamiczne, zwłaszcza w leczeniu nowotworów jak również łuszczycy. W onkologii jest wykorzystywany cytotoksyczny efekt wzbudzonej energetycznie cząsteczki tlenu singletowego (1O2), który jest wytwarzany in situ w trakcie naświetlania tkanek światłem o określonej długości fali, po uprzednim podaniu fotouczulacza [2]. Tlen singletowy jest wytwarzany także endogennie w trakcie wybuchu tlenowego podczas fagocytozy. Mechanizm działania tlenu singletowego jest oparty na jego wysokiej reaktywności chemicznej. Wzbudzona cząsteczka 1O2 dąży do redukcji stanu energetycznego, co jest osiągane w procesie utleniania różnych substancji. Reaguje chętnie z lipidami, białkami i kwasami nukleinowymi, zmieniając ich strukturę [3]. Tlen singletowy w kontakcie z drobnoustrojami powoduje uszkodzenie błony komórkowej oraz materiału genetycznego bakterii. W ostatnich latach są prowadzone interesujące badania nad zastosowaniem tlenu singletowego do dezynfekcji wody. W symulacjach laboratoryjnych wykazano wysoką skuteczność przeciwko E. coli oraz grzybom Aspergillus fumigatus [4].   Technologia AMG Pod koniec 2018 r. jeden z producentów rękawic diagnostycznych skutecznie zaimplementował technologię fotodynamicznego uwalniania tlenu singletowego z powierzchni rękawic medycznych. Technologia określana skrótem AMG (Anti Microbial Gloves) jest oparta na wynikach badań naukowców z Uniwersytetu w Nottingham w Wielkiej Brytanii. W toku badań udało się opracować substancję, która wbudowana w strukturę materiału powoduje w kontakcie ze światłem widzialnym uwalnianie tlenu singletowego z powierzchni rękawicy. Technologia AMG w założeniu ma liczne zalety. Czynnik aktywny, czyli tlen singletowy, ma krótki, liczony w milisekundach, czas życia, zatem zasięg działania jest ograniczony do bezpośredniego (w mikroskali) sąsiedztwa powierzchni rękawicy. Aktywność bójcza tlenu singletowego, oparta na niespecyficznych reakcjach utleniania lipidów, białek i kwasów nukleinowych, może przeciwdziałać powstawaniu mechanizmów oporności. Substancja, która w obecności światła przekazuje energię cząsteczkom tlenu, wzbudzając je, jest trwale związana ze strukturą materiału rękawicy (guma nitrylowo-butadienowa). Nie można jej usunąć z powierzchni ani wypłukać. Substancja ta, będąca katalizatorem reakcji fotodynamicznej, nie ulega również zużyciu ani przekształceniom chemicznym. Uwalnianie zatem tlenu singletowego z powierzchni rękawicy zachodzi zawsze, jeśli są dostępne światło i tlen, co w praktyce oznacza stałą i wysoką skuteczność. Określona przez amerykańską normę ASTM D7907–14 skuteczność bójcza sięga 99,99% redukcji w ciągu 5 min (czas badania wynika z założeń normy). Rękawice w badaniach wykazały aktywność bójczą wobec: Enterococcus faecalis (VRE), Enterococcus faecium, MRSA, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae.   Ryc. 1. Mechanizm działania tlenu singletowego zastosowanego w rękawicach.   Dyskusja W związku z doniesieniami organizacji międzynarodowych o dramatycznie rosnącej lekooporności [5] możliwość aktywnej i stałej redukcji liczby drobnoustrojów na powierzchni rękawic medycznych daje nadzieję na ograniczenie kontaminacji bezpośredniego otoczenia pacjenta. A to może mieć wpływ na zmniejszenie liczby zakażeń nabytych w szpitalu. Technologia AMG ma szansę stanowić ważne dopełnienie właściwej higieny rąk oraz dbałości o odpowiedni stan bariery skórnej. Trzeba też podkreślić wartość edukacyjną tej technologii. W najbliższym okresie liczne publikacje i dyskusje na jej temat będą aktywnie wspierać zwalczanie zakażeń szpitalnych oraz ulepszanie działań prewencyjnych.   Piśmiennictwo 1. Preambuła normy ASTM D7907 – 14 Standard Test Methods for Determination of Bactericidal Efficacy on the Surface of Medical Examination Gloves. https://www.astm.org/Standards/D7907.htm 2. Jarvi MT, Patterson MS, Wilson BC. Insights into photodynamic therapy dosimetry: simultaneous singlet oxygen luminescence and photosensitizer photobleaching measurements. Biophys J 2012;102(3):661-671.  10.1016/j.bpj.2011.12.043 3. Biochemia stresu oksydacyjnego. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. http://biotka.mol.uj.edu.pl/zbm/handouts/2013/AJ/wyklad_01.pdf 4. Bartusik D, Aebisher D, Lyons AM, Greer A. Bacterial inactivation by a singlet oxygen bubbler: identifying factors controlling the toxicity of 1O2 bubbles. Environ Sci Technol 2012;46(21):12098-12104. 10.1021/es303645n 5. Surveillance of antimicrobial resistance in Europe 2017. https:// www.ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/AMR-surveillance-EARS-Net-2017.pdf   Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat rękawic antybakteryjnych Nitrile AMG firmy BeCare kliknij tutaj.
Czytaj więcej
7. Czystość mikrobiologiczna rękawic przed użyciem
Microbiological cleanliness of the gloves before use.   dr n.med. Katarzyna Majda lek. Sławomir Gondek   Słowa kluczowe: rękawice medyczne, zapobieganie infekcjom, jakość, strategia zrównoważonego rozwoju Keywords: medical gloves, infection prevention, quality, sustainability   Wstęp Zapobieganie zakażeniom krzyżowym jest kluczowe ze względu na bezpieczeństwo pacjenta, poprawę jakości opieki zdrowotnej oraz aspekt ekonomiczny związany z powikłaniami w procesie leczenia i wydłużeniem pobytu w placówce. Częstość występowania zakażeń pozostaje w ścisłej korelacji z rodzajem wykonywanych u pacjentów zabiegów diagnostycznych i leczniczych.   Zasady korzystania z rękawic medycznych Zgodnie z procedurami szpitalnymi do metod zapobiegania zakażeniom krzyżowym należy higiena rąk oraz stosowanie się do zasad korzystania z rękawic medycznych [1]. Okazuje się jednak, że w wielu przypadkach dostarczone do szpitala niesterylne rękawice diagnostyczne są już wstępnie zanieczyszczone szczepami bakterii np. z rodzaju Bacillus, Micrococcus, czy Staphylococcus. Ten rodzaj kontaminacji należy uwzględnić w doborze rękawic do procedur u pacjentów z upośledzonym układem odporności. Crossinfection prevention is extremely imprortant for the patient safety, healthcare quality improvement and also economic issue associated with treatment complications and extended lenght of hospital stay. Infection rates closely correlates with type of procedures. Hospital crossinfection prevention procedures consist of hand hygiene and proper gloves usage [1]. It occures that in many cases nonsterile exam gloves delivered to hospital are initially contaminated with bacteria e.g. Bacillus, Micrococcus or Staphylococcus. This type of contamination should be taken into consideration to chose gloves for patients with impaired immune resistance.  Zgodnie z wytycznymi PSPE (Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych) za najważniejszy czynnik wpływający na zapobieganie rozprzestrzenianiu się zakażeń szpitalnych uznaje się higienę rąk. Ponadto, jako istotne elementy w prewencji zakażeń wskazywane były: minimalizowanie uszkodzeń skóry rąk oraz właściwe użycie rękawiczek ochronnych.   Niesterylne rękawice diagnostyczne Rzadko uświadamiany jest fakt, że część rękawic diagnostycznych niesterylnych stosowanych w szpitalach może być zanieczyszczona bakteriami jeszcze przed użyciem. Badania ognisk kolonizacji śluzówkowej (oczy, gardło i stolec) bakterią Bacillus cereus w Oddziale Intensywnej Terapii noworodków we francuskim Szpitalu Uniwersyteckim w Saint-Etienne wykazały obecność tej bakterii w dyspenserach kartonowych  jednorazowych rękawiczek diagnostycznych. Kilka miesięcy później zarejestrowana została kolonizacja przewodu pokarmowego i przypadki zakażenia Clostridium perfringens w tej samej jednostce bez pozytywnych hodowli tej bakterii ze środowiska szpitalnego [2]. Bakterie wyizolowane w przytoczonych badaniach były obecne w opakowaniach rękawic medycznych przed ich otwarciem. Bez względu na to, czy drobnoustroje tworzą przetrwalniki, czy nie, warunki przeżycia na powierzchni rękawiczek medycznych są wystarczające, aby skażenie pozostało niebezpieczne aż do momentu użycia. Do skażenia powierzchni rękawic medycznych dochodzi po zakończonym procesie produkcji na etapie pakowania gotowego produktu w kartonowe dyspensery. Nadal w wielu fabrykach rękawic diagnostycznych sposób pakowania jest całkowicie ręczny. Powodem zanieczyszczania rękawic medycznych jest bezpośredni kontakt dłoni pracowników z wieloma rękawicami. Biorąc pod uwagę niestety często niski poziom przestrzegania procedur higienicznych oraz brak faktycznego wdrożenia procedur higieny rąk, zwłaszcza u najtańszych producentów ryzyko otrzymania skontaminowanych rękawic relatywnie wysokie. Należy pamiętać, że w tropikalnych warunkach zapewnienie właściwej czystości pomieszczeń i systemów wentylacji, które gwarantują odpowiedni poziom czystości mikrobiologicznej jest wyjątkowo kosztowny.   Opakowanie rękawic medycznych Niektóre, dostępne na rynku europejskim rozwiązania opakowań ze względu na charakterystyczny sposób układania muszą być pakowane ręcznie. Układanie rękawic medycznych w opakowaniu w taki sposób, że jedna rękawica pociąga za sobą kolejną wymaga kontaktu dłoni pracownika fabryki z każdą sztuką układanej rękawicy. Okazuje się, że tak pakowane rękawice medyczne są istotnie częściej skażone niż rękawice w klasycznych opakowaniach. Spośród losowo wyizolowanych próbek pobranych z opakowań do pojedynczego pobierania rękawic od dołu aż z 80% hodowano bakterie Bacillus sp., Micrococcus sp. oraz Staphylococcus sp., podczas gdy odsetek pozytywnych hodowli z rękawic pobranych z opakowań klasycznych nie przekraczał 30% oraz ograniczony był wyłącznie do Micrococcus sp. [3]. W powyższym aspekcie wydaje się, że warto zwrócić uwagę na dostępne już na rynku rękawice medyczne, których proces pakowania jest zautomatyzowany tak, aby minimalizować ryzyko kontaktu rękawiczek medycznych z dłońmi pracowników.   Bezpieczeństwo rękawic Nie należy zapominać, że poza niebezpieczeństwem związanym z zakażeniami Staphylococcus, Enterococcus czy Clostridium, również bakterie z rodzaju Bacillus mogą powodować groźne w konsekwencjach zakażenia. Według klasyfikacji stanowiącej załącznik do obowiązującego Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych [4] bakterie rodzaju Bacillus (B. subtilis i B. thuringiensis) zaliczono do drugiej grupy ryzyka. Wskazane gatunki charakteryzuje duża zdolność adaptacyjna do zmieniających się warunków środowiska. Wykazano związek z zakażeniami szpitalnymi B. subtilis zwłaszcza u pacjentów z obniżoną odpornością, a ich zjadliwość związana jest z wytwarzanymi przez nie toksynami oraz alergenami [5]. Bakterie B. subtilis mogą m.in. powodować problemy gastryczne o charakterze gastroenterocolitis oraz infekcje ran [6].   Wybór rękawic diagnostycznych Wybierając rękawice diagnostyczne należy zwrócić uwagę na standardy potwierdzone certyfikatami dotyczącymi ich produkcji. Obecnie uznani producenci wdrożyli złożone systemy zarządzania jakością (ISO 9001, ISO 13485), zarządzania środowiskowego (ISO 14001), bezpieczeństwa i higieny pracy (OHSAS 18001 lub PN-N 18001) oraz stosują wysokie standardy etyczne (np. członkostwo w stowarzyszeniu BSCI - ang. Business Social Compliance Initiative). W zakresie zgodności z wytyczonymi założeniami audyty przeprowadzane są przez jednostki niezależne od producenta, a ich wyniki potwierdzone odpowiednimi certyfikatami. Do obowiązków producenta rękawiczek diagnostycznych wdrażającego wymienione standardy należy m.in. stwarzanie bezpiecznego i higienicznego środowiska pracy oraz zwiększenie świadomości pracowników w zakresie indywidualnych stanowisk pracy. Wdrożenie standardów jest istotnym elementem w szeroko rozumianej strategii zrównoważonego rozwoju.   Podsumowanie W zapobieganiu zakażeń szpitalnych niezwykle istotne jest przestrzeganie procedur higieny rąk, zachowania barierowości skóry oraz prawidłowego korzystania z medycznych rękawic nitrylowych. W kontekście zanieczyszczeń mikrobiologicznych związanych z ręcznym pakowaniem rękawic należy unikać rozwiązań wymuszających kontakt z dłońmi pracowników podczas ich pakowania w kartonowe dyspensery. Kierując diagnostyczne rękawice medyczne do kontaktu z pacjentami o szczególnej wrażliwości na czynniki zakaźne, jak np. na Oddziałach Intensywnej Terapii, na Blokach Operacyjnych, Oddziałach Onkologicznych, czy Dziecięcych, należy wziąć pod uwagę sposób produkcji, pakowania i zarządzania jakością.   LITERATURA: Larson EL. APIC guideline for handwashing and hand antisepsis in health care settings. Am J Infect Control 1995;23:251-69. Berthelot P. i wsp. Bacterial contamination of nonsterile disposable gloves before use. Am J Infect Control 2006;34:128-30 Badanie czystości mikrobiologicznej rękawiczek lekarskich. 04.2017 - wyniki niepublikowane Rozporządzenie Ministra Zdrowia z  dnia  22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki. DzU z 2005 r. nr 81, poz. 716 z późn. zm. Kozajda A. i wsp. Bakterie Bacillus subtilis jako problem legislacyjny higieny pracy w Polsce. Medycyna Pracy 2012;63(1):91–96 Beesemans K. i wsp. Contamination of non-sterile gloves by Bacillus cereus and non-spore forming bacteria. (Contamination of non-sterile gloves by Bacillus cereus and non-spore forming bacteria.pdf)   Kategorie: rękawiczki chirurgiczne, rękawiczki lateksowe, rękawiczki nitrylowe green, rękawiczki winylowe.   Czytaj też artykuł: "Rękawice najnowszej generacji w prewencji zakażeń szpitalnych"  
Czytaj więcej